Giáo phận Huế - 30 năm đấu tranh cho tự do tôn giáo

Nhóm Phóng viên từ Huế

I. 1975-1988: Giai đoạn Đức TGM Philipphê Nguyễn Kim Điền

Những ngày cuối tháng 3-1975 tại Huế thật là căng thẳng. Đất Thần kinh hiền hòa lên cơn hoảng loạn, dòng Hương giang phẳng lặng cũng dậy sóng. Thiên hạ hớt hải nhào vào Đà Nẵng và xa hơn nữa, qua đường Quốc lộ I hay qua cảng biển Thuận An. Trong số người chạy loạn đó có hầu hết linh mục và tu sĩ Tổng giáo phận Huế. Nhưng vị chủ chăn, Đức TGM Philipphê Nguyễn Kim Điền thì sống chết ở lại nhiệm sở, cùng với một nhúm nhỏ cộng sự viên, trong đó có cha bí thư Tòa giám mục Hồ Văn Quý, cha quản lý Nhà chung Trần Thắng Trung, cha quản xứ chánh tòa Nguyễn Kim Bính, cha giáo sư Tiểu chủng viện Nguyễn Hữu Giải, cha bề trên dòng Tên Ngô Văn Vững, cha bề trên dòng Chúa Cứu Thế Nguyễn Đình Lành... Có cả các linh mục Thừa sai Paris và một linh mục tu hội Xuân Bích người Pháp. Cha Nguyễn Văn Lý, khi ấy đang phục vụ trong Hội Thừa sai VN tại Gò Vấp, Sài Gòn, đã tình nguyện về lại giáo phận cũ. Vượt một đoạn đường chỉ hơn 100 km giữa Đà Nẵng và Huế, ngài phải mất đến 6 ngày đêm với rất nhiều phương tiện từ ghe thuyền, tàu thủy, xe hơi, xe đạp đến đi bộ, bơi biển.... Cha về đến nơi chiều 25-3 thì sáng 26-3, cờ Cộng sản Bắc Việt được treo trên kỳ đài Huế. Vài hôm sau thì đến phiên Đà Nẵng. Đại đa số linh mục Huế chạy nạn còn kẹt lại tại thành phố này. Đức TGM liền bảo cha bí thư vào mời các vị ra, nhắn rằng: "Bây giờ ở đâu cũng như nhau cả. Mời quý Cha về lại Giáo phận, mỗi vị kiếm một giáo xứ để ở mà cai quản cho đến mãn đời!" (sic). Các linh mục lục tục trở về, kẻ trước người sau. Trong số đó đặc biệt có cha Nguyễn Phùng Tuệ: đang du học tại Rôma môn tu đức, ngài đã vội vã bay về VN cho kịp trước lúc Sài gòn thất thủ (30-4) và đầu tháng 5 thì ra Huế. Sau này, ngài phải khốn khổ nhiều vì câu hỏi của công an: "Vatican vội sai ông về VN với ý đồ gì, nhiệm vụ gì?"

Ngày 7-9-1975, cha Têphanô Nguyễn Như Thể, bề trên Tiểu chủng viện Hoan Thiện, được tấn phong Tổng Giám mục phó với quyền kế vị.

Một trong những việc đầu tiên của hai Đức TGM là xếp đặt lại nhân sự: cha Hồ Văn Quý làm giám đốc Đại chủng viện, cha Nguyễn Hữu Giải làm giám đốc Tiểu chủng viện, cha Nguyễn Văn Lý làm thư ký tòa TGM, cha Nguyễn Phùng Tuệ làm linh hướng cho các dòng nữ kiêm giáo sư Tiểu chủng viện. Bốn vị này cũng đồng thời là cố vấn thân tín của Đức Cha chính, vì có tinh thần kiên nghị độc lập. Các ngài bị CS liệt ngay vào sổ đen "cứng đầu" qua cụm từ "Tuệ Quý Lý Giải"!

Phần Đức Cha chính, ngài luôn luôn tỏ ra thiện chí trước chính quyền mới, chế độ mới: «Ngày 09-04-1975, dịp lễ ra mắt của Ban Chấp Hành Ủy Ban Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Thành phố Huế, tôi có phát biểu: "Đồng bào công giáo nguyện tích cực góp phần với tất cả đồng bào ruột thịt, để cùng với Ủy Ban Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng xây dựng một xã hội đầy tình thương, tự do, dân chủ, thịnh vượng và hòa bình, trong đó chúng tôi được chu toàn bổn phận đối với Tổ quốc và đối với Thiên Chúa"» (Thư giải thích ngày 27-10-1977 của Đức TGM về hai bài phát biểu tháng 4-1977). Hành động cụ thể là ngài đã giao các cơ sở giáo dục của giáo phận trong thành phố (như các trường trung học đệ nhị cấp Thiên Hựu, Bình Linh, Jeanne d'Arc, Mai Khôi, Tín Đức...) và trong hai tỉnh Thừa Thiên-Quảng Trị cho nhà nước mượn để tiếp tục làm cơ sở giáo dục: "Giáo Hội Công Giáo chúng tôi tại Thừa Thiên Huế sẽ nhường tất cả các cơ sở, trường ốc thuộc quyền sở hữu của chúng tôi trong thành phố và tỉnh nhà, để nhà nước sử dụng cho việc giáo dục văn hóa... Sẵn sàng để nhà nước sử dụng, bao lâu nhà nước còn cần, các cơ sở và phương tiện giáo dục của tư thục Công giáo trong giáo phận Huế vào việc giáo dục các học sinh ngay từ năm học 1975-1976 này" (Trích Thư ĐTGM gởi các linh mục quản xứ, các bề trên dòng và các hội đồng giáo xứ ngày 30-10-1975). Tức là tạm giao cho nhà nước quyền sử dụng chứ không bao giờ giao quyền sở hữu, như lời xác nhận của Đức TGM Nguyễn Như Thể sau này: "Cố TGM Nguyễn Kim Điền không hiến một cơ sở giáo dục nào trong Giáo Phận Huế cho Chánh Quyền Cách Mạng Tỉnh Thừa Thiên - Huế. Nhưng chỉ trao quyền sử dụng tùy theo hoàn cảnh của mỗi địa phương và mỗi cơ sở" (Giấy xác nhận ngày 24-04-1995).

Một hành động thiện chí khác: «Năm 1976, tôi đã phát động tư tưởng "Vui Sống" trong giới đồng bào công giáo Giáo phận Huế bằng những bài Giáo lý của tập "Tôi Vui Sống", giúp đem niềm tin lồng vào cuộc sống hôm nay để góp phần xây dựng một Đất Nước giàu đẹp, vui tươi, hạnh phúc» (Thư giải thích ngày 27-10-1977 của Đức TGM). Tập "Tôi Vui Sống" này, ban hành ngày 01-5-1976, được in ronéo và phát khắp giáo phận, đặc biệt các giáo xứ nhà quê và các cụm giáo dân vùng kinh tế mới. Nội dung chủ yếu là chỉ dẫn cách cầu nguyện và cử hành bí tích trong hoàn cảnh thiếu vắng linh mục.

Thế nhưng, chính quyền CS võ đoán cho rằng "Tôi Vui Sống" ẩn chứa một chiến lược đấu tranh nên đã ra lệnh cho cán bộ ở vùng sâu, vùng xa tịch thu tất cả và bắt đầu hành hạ Đức TGM. Họ đã có ác cảm với ngài từ bài "Cảm nghĩ" của ngài ngày 28-02-76 "về vụ Vinh Sơn xảy ra ngày 12-02-1976 tại Tp HCM", bài cảm nghĩ mà họ cho là thiếu tích cực! Ác cảm này càng gia tăng sau hai bài Phát biểu nổi tiếng tại trụ sở Mặt Trận Tổ Quốc Huế, một vào ngày 15-04-1977 (dịp nhà nước thông báo vụ bắt giữ 6 vị sư Phật giáo VNTN, hệ phái Ấn Quang) và một vào ngày 22-4-1977 (dịp tọa đàm về Dự thảo "Đề cương báo cáo của Ban Chấp hành Đảng bộ CSVN tỉnh Bình Trị Thiên").

Qua hai bài Phát biểu này, Đức TGM đã thẳng thắn đòi hỏi tự do tôn giáo và bình đẳng trong quyền công dân: "Thú thật, sau ngày giải phóng, khi nghe Nhà nước có Chính sách Tự do tín ngưỡng, là tôi hết sức mầng, hết sức phấn khởi, như những lời phát biểu đầu tiên của tôi. Nhưng 2 năm qua rồi, tôi cảm thấy không thoải mái, vì chưa có tự do tín ngưỡng thực sự. Các lễ nghi bị hạn chế, các linh mục không được đi lại phục vụ đồng bào công giáo, như ở vùng kinh tế mới. Một vài nhà thờ bị cấm lễ lạc hay bị chiếm cứ" (Bài Phát biểu ngày 15-04-77). Đồng thời ngài tố cáo tình trạng "Đảng và Nhà nước có chủ trương chính sách tự do tín ngưỡng bằng sắc lệnh, bằng văn bản. Nhưng trong thực tế, vẫn có những khẩu lệnh đi ngược với chính sách" (Bài Phát biểu ngày 22-4-77).

Hai bài này đã gây rúng động không những tại hội nghị mà còn cả quốc nội và quốc tế sau khi chúng được phổ biến khắp toàn cầu. CS trả thù trước hết bằng việc triệu tập, xét hỏi và giam giữ cha Nguyễn Văn Lý, Thư ký Tòa TGM và cha Hồ Văn Quý, Giám đốc ĐCV, từ ngày 07 rồi 08-09-1977 về tội gọi là "phổ biến tài liệu phản động" (tức hai bài Phát biểu nói trên). Song song đó, Mặt trận tổ quốc Tp HCM viết một bức thư gởi Đức TGM Nguyễn Văn Bình để phê bình nhận định (dĩ nhiên với thành kiến thù hằn và luận điệu xuyên tạc) về hai bài ấy. Mặt trận Tổ quốc tỉnh Bình Trị Thiên (tên gọi đương thời) thì tổ chức cái gọi là "những hội nghị để nhận định, phê phán về nội dung và việc phổ biến hai bài Phát biểu". Cách thức tổ chức những buổi hội nghị này (phần lớn cho giáo dân) cũng đầy dẫy những trò ma giáo, cưỡng ép: như sáng mai họp tối nay mời, chỉ cho những ai "tiến bộ" được góp ý, và trưa cho ăn thật ngon để chiều đồng thuận đông đảo (thời ấy cuộc sống rất kham khổ!). Nhiều giáo dân đã can đảm nói lên sự thật và dĩ nhiên sau đó gặp lắm khó khăn. Một số tỏ ra khiếp hãi, phát biểu theo ý nhà nước, kết án chủ chăn, nhưng sau đó đã tìm gặp ngài để tạ tội. Phần Đức TGM thì đã đáp trả bằng một Thư giải thích rất hùng hồn và thẳng thắn (đề ngày 27-10-1977). Nhờ lá thư này, cũng như nhờ việc Việt Nam vừa nộp đơn xin gia nhập Liên Hiệp Quốc, nên chiều 24-12-77, hai cha Hồ Văn Quý và Nguyễn Văn Lý được thả tù, mặc dầu trước đó, các tòa án nhân dân do CS dàn dựng đã kết án nhị vị mỗi người 20 năm tù giam! Tuy nhiên, CS buộc Đức TGM Huế không được giữ hai cha tại nhiệm sở cũ mà phải bổ nhiệm đi hai giáo xứ nhỏ vùng quê. Đầu tháng 7-1978, cha Quý đi Bố Liêu, Quảng Trị, còn cha Lý đi Đốc Sơ, gần Tp Huế. Bản thân Đức Cha, sau ba đợt phong chức linh mục (2 vị năm 1975, 4 vị năm 1976, 1 vị năm 1978) thì từ đó đến khi qua đời, chẳng còn được "phép" phong chức linh mục cho ai nữa.

Đang khi ấy, ngoài xã hội, giáo dân nhiều phen khốn đốn vì chính sách "lao động thủy lợi" (7 ngày một tuần) và "điều hòa dân số" (cưỡng ép phá thai hay triệt sản). Nhiều người đã chứng tỏ đức tin bất khuất của mình đồng thời vẫn chu toàn bổn phận công dân, điển hình như vụ thôn Trí Bưu, xã Hải Trí, huyện Triệu Hải, tỉnh Quảng Trị, dịp Chúa nhật Phục sinh 10-04-1977. Lúc đó, xã Hải Trí phải làm thủy lợi chính trong thị xã. Mỗi thôn được chia phần của mình và sẽ phát động lao tác vào sáng sớm Chúa nhật. Ngày thứ 7, thôn Trí Bưu (hầu hết công giáo, dưới quyền cha quản xứ Tôma Lê Văn Cầu 1975-1985) đã đệ đơn xin xã xét lại cho đồng bào có đạo cử hành nghi lễ đã, sau đó sẽ đi làm, nếu không kịp thì xin làm đêm. Nhưng xã không cho, buộc phải tuân lệnh. Có người nêu trường hợp hôm Giáng sinh 1976, thôn Trí Bưu cũng đã bỏ làm thủy lợi vì phải đi lễ để đề nghị xã xét lại. Nhưng xã vẫn nhất định ra oai giữ lập trường. Thế rồi vận dụng quyền nhân dân làm chủ, thôn Trí Bưu không đi làm sớm đúng giờ phát động sáng hôm đó, mà đi lễ hết. Nhưng sau lễ, họ huy động toàn thôn ra làm thủy lợi, thì thay vì 5 ngày, họ làm trong 2 ngày rưỡi là xong. Nhiều giáo dân ở Thừa Thiên Huế đi lao động nghĩa vụ tại công trường thủy lợi Nam Sông Hương cùng thời gian đó cũng nhất quyết nghỉ ngày Chúa nhật. Cán bộ công trường dọa dẫm cũng bằng thừa.

Tại giáo xứ Ngô Xá, giáo hạt Quảng Trị, có một giáo dân kiên cường bênh vực luân lý Giáo Hội. Nguyên là huynh trưởng Hướng đạo, bị bắt ra Bắc tết Mậu Thân, sau 75 được thả về, anh rất có uy tín với dân (giáo xứ này lúc ấy không có linh mục). Anh phản đối chuyện ép giáo dân đặt vòng xoắn hay triệt sản và kéo lôi được mọi người theo mình. Bị nhà nước kết tội gây rối, cắt phần ruộng, dọa bỏ tù, anh vẫn lập trường kiên định. Về sau, sống không nổi với cán bộ địa phương, anh đành phải đem gia đình vào Nam. Tại thành phố Huế, có một nhóm 5 cô y tá công giáo đang hành nghề trong bệnh viện Trung ương Huế. Họ rất giỏi giang và nhiệt tình. Bất thần cả 5 cô bị giao nhiệm vụ đặt vòng xoắn và giúp phá thai. Thế là họ cương quyết phản đối, xin đổi việc khác, không thì bỏ nghề. Cuối cùng, lãnh đạo bệnh viện đành phải chấp thuận.

Phần Đại chủng viện Huế, tuy chưa được Nhà nước chính thức "cho phép" mở lại, vẫn quy tụ 45 chủng sinh gốc Huế, vốn đã học ở đây từ trước 1975. Từ đó đến đầu năm 1978, các chủng sinh lần lượt bị công an gọi đi "làm việc" (thẩm vấn), để dò hỏi tình hình ĐCV và dò xét tư tưởng lập trường từng người. Lần làm việc nào cũng có biên bản, với lời buộc cam kết "khai rõ mọi sự thật và chấp hành mọi luật pháp", và lời dặn "về không được tiết lộ cho ai, vì là bí mật quốc gia"!?! Theo nhắc nhở của Bề trên, chủng sinh nào cũng viết cuối biên bản: "Tôi xin khai đúng những gì lương tâm mình cho phép và chấp hành mọi chủ trương, chính sách, pháp luật của nhà nước trong những điều không nghịch với đức tin của tôi!" Công an đập bàn túm cổ áo nhưng cũng đành chịu. Và vừa về đến nhà là kể tất tần tật cho Bề trên! Đầu năm 1978, chính quyền CS tỉnh Thừa Thiên muốn dựa vào nghị quyết 297/CP (một văn bản về tôn giáo lúc ấy) để loại bỏ một số đại chủng sinh khỏi Đại chủng viện mà họ cho là "có sạn trong đầu", "vô phương cải tạo". Họ liền thông báo cho hai Đức TGM ý định này và mời hai vị tới làm việc, để cùng nhà nước xem xét chủng sinh nào có bản thân hoặc gia đình "không tốt" mà loại trừ khỏi ĐCV. Vì không chấp nhận nguyên tắc "giáo quyền và chính quyền cùng xét duyệt tư cách chủng sinh", hai vị chủ chăn đã nhất quyết không đi bàn bạc. Thấy thế, CS đã đơn phương hành động, ngang nhiên trục xuất 2/5 số chủng sinh (tức 18/45) vào tháng 5/1978. Số bị trục xuất này phần nhiều là lớp lớn, đã đào tạo xong hoặc gần xong, có đầu óc "bướng bỉnh". Sau đó CS còn lếu láo bắn tiếng: nếu như hai giám mục cùng bàn thảo với chính quyền thì con số bị loại đã ít hơn. Khi ấy các chủng sinh, tuy bị Nhà nước trục xuất cách thô bạo độc đoán, vẫn an tâm vui lòng vì chủ chăn của mình đã can đảm đấu tranh bảo vệ quyền độc lập và quyền tự điều hành của Giáo hội, không chủ trương đối thoại theo kiểu mặc cả đổi chác nguyên tắc của Giáo hội với những quyền lợi trần thế do cộng sản ban cho.

Tiểu chủng viện Hoan Thiện, ngay đầu tháng 5-1975, đã sinh hoạt lại bình thường sau gần 2 tháng tạm nghỉ vì chính biến (với 3 linh mục điều hành và 114 tiểu chủng sinh). Đây là một cơ cấu mà chính sách tôn giáo CS không muốn có, một cơ sở mà chính quyền CS thèm chiếm đoạt. Ngoài ra, thành phần lãnh đạo ở đây cũng là một cái gai mà nhà nước muốn nhổ đi và thành phần chủng sinh (đang theo học tại trường Quốc Học và gây được nhiều ảnh hưởng tốt) cũng là một ung nhọt mà nhà nước muốn cắt bỏ. Ý đồ này ngày càng rõ nét qua nhiều sự kiện. Từ việc áp lực mượn nhà, mưu chụp mũ "ổ phản động", đến việc thương thảo chia đôi Tiểu chủng viện. Nhưng mọi toan tính phá hoại đều đụng phải thái độ phản kháng cương quyết của Đức TGM và ban điều hành, đặc biệt là cha giám đốc Nguyễn Hữu Giải. Cuối cùng, Nhà nước phải sử dụng luật rừng qua văn thư số 2342 QĐ/UB tháng 12-1979 để cưỡng chiếm, đuổi 114 chủng sinh về gia đình, xóa sổ sự hiện hữu của một cơ chế có từ 239 năm trên 3 tỉnh thuộc Giáo phận Huế (1740-1979)! Văn thư đó lấy cớ TCV trước đây là một trường trung học, thành thử phải giao cho Nhà nước quản lý!?! Phần cha Giám đốc, do thái độ "cứng đầu, phản động" trong nhiều chuyện nhưng chủ yếu là trong vụ TCV (nhất quyết không ký giấy trao nhà), sẽ được nhà nước Cộng sản "tặng" cho gần năm năm rưỡi tù lao (11-1983 đến 2-1989). Và dịp Giáng sinh năm 1979, Đức Cha đã truyền lệnh cho mọi nhà thờ trong Giáo phận không được trang hoàng bên ngoài, hầu tỏ dấu phản đối chính quyền đàn áp và để tang cho TCV.

Tưởng cũng nên nói thêm về tấm gương tranh đấu của con cái cha Giải. Các tiểu chủng sinh lúc ấy (còn lại lớp 10,11,12) phải đi học trường Nhà nước (Quốc Học). Các chú bị làm khó dễ đủ điều, mặc dầu bao giờ cũng tỏ ra là những học sinh gương mẫu. Lần nọ, một nhà báo đến trường và đặt cho mọi học sinh một câu hỏi (trả lời trên giấy): "Em yêu sách nào và ghét sách nào nhất?". Các chủng sinh nhất loạt trả lời: "Yêu sách Thánh Kinh và ghét sách Bão Biển, Đất Mặn" (là hai sách chống đạo của Nhà Nước, tác giả Chu Văn). Bị ông hiệu trưởng hăm dọa, các tiểu chủng sinh về trình lại với Lm Giám đốc. Cha Giải liền thân hành ra tận trường Quốc Học, cho ông hiệu trưởng một bài học nên thân về thái độ kỳ thị tôn giáo của ông.

Lúc bấy giờ, nhà nước rất ghét chuyện giáo hữu hành hương kính Đức Mẹ La Vang (đặc biệt ngày 15-8 mỗi năm). Họ ngăn chận xe khách dọc đường, đuổi tất cả những ai đi La Vang xuống, nên việc hành hương kính Đức Mẹ rất khó khăn. Dịp 15-08-1981, cha Nguyễn Văn Lý hướng dẫn giáo dân Đốc Sơ của ngài hành hương La Vang thì bị chận lại tại bến xe Mỹ Chánh (cách La Vang 20km về phía nam) cùng với một số nữ tu Mến Thánh Giá. Nhờ sáng kiến kêu gọi mọi người quỳ xuống tại chỗ (chỗ này gần chợ Mỹ Chánh) hướng về La Vang nguyện kinh mà cha đã có thể khai thông tuyến đường. Vụ việc này được lặp lại thêm 3 lần nữa trước khi đến La Vang. Một hình thức tranh đấu bất bạo động! Một tháng sau, CS bắt giữ rồi kết án 5 chủng sinh giáo xứ Phủ Cam (bị trục xuất năm 1978 và 1979) từ 2 đến 4 năm tù (tổng cộng 13 năm rưỡi) và đuổi 5 chủng sinh khác (cũng gốc Phủ Cam, còn ở ĐCV) về nhà vì "tội" diễn lại vụ việc Mỹ Chánh trong một vở kịch vui dài 10 phút mang tên "Dâng con cho Mẹ". Chính quyền gán cho nhóm chủng sinh tội danh "tuyên truyền phản cách mạng". Vụ việc này cũng là một trong những cớ kết án cha Lý về sau.

Một linh mục cũng phải khổ nhiều vì Mẹ La Vang là cha Emmanuen Nguyễn Vinh Gioang. Vốn là quản xứ Diên Sanh, ngài trông coi thêm Linh địa từ năm 1975 đến 1996. Vì nghi kỵ đối với pháo đài của niềm tin này và đối với các cuộc biểu dương đức tin hàng năm hoặc mỗi ba năm (đại hội), CS tìm cách làm cho La Vang khó đến và ở mãi trong cảnh hoang tàn từ cuộc chiến năm 1972. Bất chấp hăm dọa, phá phách, làm khó dễ, bắt đăng ký, cha Gioang luôn luôn cố gắng tổ chức các cuộc hành hương và đại hội, sửa sang và xây thêm một vài cơ sở nhỏ (phòng ở, giếng nước, nhà vệ sinh, hàng rào bảo vệ...). Ngài chỉ thông báo chứ không xin phép tổ chức đại hội hành hương, vì đó là sinh hoạt định kỳ... từ 1901! Xây dựng cơ sở dù có xin phép cũng không cho, nên bao giờ cha cũng chuẩn bị sẵn nhân công vật liệu và chỉ nội một đêm là hoàn tất. Sáng hôm sau chính quyền tới buộc đình chỉ thì sự đã rồi!!! Đúng là chiến sĩ mưu trí và dũng cảm của Mẹ!

Chính quyền CS lúc ấy cũng không muốn cho thiếu nhi Công giáo đi học giáo lý ngày Chúa nhật tại nhà thờ nên đã gây khó khăn bằng cách buộc đăng ký tên tuổi những ai dạy và những ai học (từng lần một). Mọi linh mục giáo phận đều bất tuân lệnh này. Riêng cha Lý ngoài việc dạy giáo lý không đăng ký, còn bắt loa trên tháp nhà thờ, mở cho giáo dân toàn xứ nghe các đài phát thanh công giáo Vatican và Manila. Do đó, cuối năm 1982, CS ra lệnh cho cha phải trở về chung sống với mẹ ở Quảng Biên, Đồng Nai (Quyết định 79/UBND BTT). Cha ghi vào Quyết định: "Không thể chấp hành!" Bởi vậy, từ đầu tháng 01 đến ngày 18-5-1983, giáo dân Đốc Sơ ngày đêm phải túc trực trong nhà xứ, không cho công an bắt chủ chăn. Trong thời gian này, cha Lý gửi nhiều văn thư đi các nơi tố cáo CS đã vi phạm quyền tự do tôn giáo của người dân, trong đó có Lời Tuyên bố 7 điểm, đặc biệt yêu cầu CS phải tôn trọng quyền tự do đi hành hương La Vang của mọi người dân bất phân tín ngưỡng và quyền bổ nhiệm, thuyên chuyển linh mục của Đức TGM Huế... Cha còn dùng loa phóng thanh, đọc lớn tiếng Tuyên bố 7 điểm nầy cho dân trong vùng cùng nghe. CS bèn áp lực lên Đức TGM Nguyễn Kim Điền, buộc ngài ra lệnh cho cha Lý chấp hành Quyết định (bất cần xét xử trước) của họ. Đức TGM đã trả lời rằng: "Linh mục Lý có đủ quyền và ý thức chấp hành luật pháp Nhà Nước theo tự do của Lm ấy. Nếu Lm Lý sai phạm thế nào thì Nhà Nước cứ căn cứ trên pháp luật chính đáng mà thi hành. Còn tôi, làm sao tôi lại tự chặt tay chặt chân tôi được" . CS hết sức hậm hực và chuẩn bị trả thù!

Lúc 6 giờ ngày 18-5-1983, một lực lượng công an hùng hậu đã xông vào nhà xứ Đốc Sơ bắt cha Lý đem đi biệt giam. Ngày 13-12-1983, CS mở phiên tòa xét xử cha. Họ đã âm mưu đưa ra nhiều chứng nhân giả để tố cáo cha chuyện nầy chuyện nọ hòng buộc tội. Nhưng cha Lý vẫn hiên ngang lên án những âm mưu bất chính của đảng và nhà nước Cộng Sản nhằm tiêu diệt tôn giáo. Tòa tuyên án 10 năm tù và 4 năm quản chế. Cha Lý đã trải qua các trại tù Thanh Cẩm (Thanh Hóa) và Ba Sao (Nam Hà).

Không những đương đầu với CS, Đức TGM còn đương đầu với tay sai của nó. Ngày 19-10-1983, Đức Cha gởi cho Lm Nguyễn Thế Vịnh (theo Việt Minh từ 1945), nguyên chủ tịch Ủy ban Liên lạc Công giáo Yêu nước, một bức thư nói lên lập trường phải "hiệp nhất" với Tòa thánh và cảnh giác về âm mưu của CS muốn lập một Giáo hội ly khai. Ngài phản đối các hoạt động của Ủy ban đã xâm phạm khống chế quyền của các Giám mục như tuyển chọn, phong chức và thuyên chuyển linh mục thuộc phạm vi từng giáo phận. Dịp này, ngài cũng tuyên bố: "Bất cứ linh mục, tu sĩ hay giáo dân Huế nào tham gia Ủy ban phá đạo này đều bị phạt vạ". Và thực tế, ngài đã cất chức của linh mục tổng đại diện đương thời vì vị này đã tự ý đi Hà Nội tham dự buổi họp của UBĐKCG. Ngày 23-11-1983, ngài treo chén một linh mục khác vì đã nhiều năm hoạt động cho CS. Mãi đến 26-1-87, vị này mới được tha.

Trong thời gian đó, Đức TGM Phó Têphanô Nguyễn Như Thể bị công an mời đi "làm việc" (từ tháng 10-1983 đến tháng 3-1984; trong các nội dung làm việc có Tu hội Hy Vọng). Nhiều linh mục và giáo dân thuộc Tu hội này lúc ấy cũng cùng chung số phận.

Đây là một Tu hội bị Nhà nước nghi ngờ và thù ghét vì hai lý do: một là đã do chính Đức Hồng Y Nguyễn Văn Thuận sáng lập lúc còn là Giám mục Nha Trang (vào năm 1972, tuy sau 1975 đã sáp nhập vào Tu hội Thánh Tâm Chúa Giêsu quốc tế), thứ hai: đây là một tu hội đời, không tu phục, không tu sở, hoạt động âm thầm giữa xã hội, nhà nước chẳng tài nào kiểm soát nổi. Cha Nguyễn Hữu Giải, lúc đó là quản xứ Lương Văn và bề trên Tu hội, có lẽ là vị linh mục phải "làm việc" nhiều nhất trong toàn Giáo phận, xét theo số lần bị mời và số ngày bị thẩm vấn. Từ tháng 11-1983, hằng ngày cha phải sáng đi chiều về tới đồn công an huyện Hương Phú (bây giờ là huyện Hương Thủy) và đến ngày 19-3-1984 thì bị bắt luôn. Tại trại giam từ tháng 3/1984 đến tháng 6/1986, ngài bị lấy khẩu cung liên tục ngày 2 buổi sáng chiều, chỉ nghỉ được Chúa nhật và ngày Tết! Nếu tính từ ngày bắt đầu bị mời "làm việc", làm việc liên tục, cho đến khi "rời khám" thì cha đã nếm 5 năm rưỡi lao tù CS. Cha Tống Thanh Trọng, quản xứ Linh Thủy, thì mỗi ngày phải vượt qua phá Tam Giang, rồi đạp xe đạp tới trụ sở huyện ở Cây số 17, làm việc liên tiếp trong 21 ngày về Tu hội Hy Vọng. Thế nhưng dù dùng đủ trò lường gạt và dọa dẫm, công an cũng chẳng khuất phục được các vị hay khai thác được điều gì!

Ngày 23-11-1983 (tức trong thời gian ĐC Thể đi "làm việc"), như một tin sét đánh, Tòa Thánh gởi điện báo tin ngài xin từ chức. ĐC Điền từ nay một mình lèo lái con thuyền giáo phận.

Ngày 11-4-1984, Đức Cha gởi thư cho ông Nguyễn Hữu Thọ, Chủ tịch Quốc hội CS, phản đối việc Tòa án Bình Trị Thiên đã vi phạm điều 70 và 71 của Hiến Pháp CSVN trong phiên tòa xử cha Lý ngày 13-12-1983. Đó là đã quy cho 2 TGM tội bao che, xúi giục cha Lý chống lại quyết định 79 của UBND, đã xách mé gọi 2 ngài là "đầu rắn cần phải đập" đang khi hai ngài không hề được triệu tập đến phiên tòa để được nghe thấy bằng chứng, được đối chất với bị can, được phát biểu trước quan tòa. Đúng là kiểu tòa án luật rừng CS!

Trước đó vài hôm, 5-4-84, Đức TGM bị công an Bình Trị Thiên "mời" đi "làm việc" suốt 120 ngày, cho đến 15-10-84, chủ yếu về "Ủy ban Đoàn kết Công giáo Yêu nước"; đồng thời nhà nước hạ lệnh quản chế, cấm ngài ra khỏi chu vi thành phố Huế. Mỗi khi đi làm việc về, ngài đều "họp báo", nghĩa kể hết tần tật mọi chuyện cho các linh mục có mặt tại Nhà Chung, đang khi công an thì căn dặn đây là "bí mật quốc gia" không được tiết lộ!? Nhờ thế mà ngài giải tỏa tâm trí, thoát căng thẳng, được sự góp ý của anh em. Phần các linh mục thì cũng học hỏi nhiều kinh nghiệm và thêm hiệp nhất gắn bó với chủ chăn của mình.

Trong buổi thẩm vấn cuối cùng, ngài đã bị dồn vào mấy câu hỏi tổng kết thái độ của mình đối với UBĐKCG. Đáp lại câu hỏi "Căn cứ vào đâu mà chống đối tổ chức UBĐKCG?", ngài đáp: "Căn cứ vào Tuyên cáo của Thánh bộ Giáo sĩ ngày 8-3-1982" (cấm Giáo sĩ không được thành lập và tham gia các hiệp hội có tính cách nghiệp đoàn chính trị) - "Tuyên cáo của Thánh bộ Giáo sĩ, và kể cả Giáo Luật mới cũng chưa được nhà nước kiểm duyệt, huống chi là đi ngược với chính sách nhà nước, nên đem thi hành là vi phạm..." - "Tôi phải tuân giữ luật Giáo Hội tôi, nên tôi không thể làm cách khác" - "UBĐKCGYN được luật pháp cho phép và bảo trợ... nếu chống là chống lại pháp luật và chính sách của nhà nước" - "Tôi xác định khi luật pháp thế trần nghịch với luật Thiên Chúa và Hội Thánh, thì cũng như các Thánh Tông Đồ xưa và các Thánh Tử Đạo của mọi thế hệ: Tôi phải vâng lời Thiên Chúa hơn vâng lời người ta" (x. Thư gởi Giáo phận Huế ngày 17 tháng 10 năm 1984).

Vì Đức TGM không còn có thể đi thăm viếng và ban bí tích cho các cộng đoàn, các giáo xứ, nên giáo dân kéo nhau đến Tòa Giám mục chịu phép Thêm sức, dù bị công an hăm dọa. Trong thời gian quản chế tại gia này, Mặt trận Tổ quốc lại chơi đểu mời 6 cha Hạt trưởng đi du lịch Hà Nội (1985). Các vị đã trả lời đại ý: Chúng tôi được biết Đức Tổng Giám mục năm nay cũng như nhiều năm qua đã không được phép tham dự cuộc họp thường niên của Hội đồng Giám mục VN. Đó là sinh hoạt hệ trọng bậc nhất của Giáo Hội Việt Nam, thế mà chúng tôi lại đi tham quan giải trí đó đây: thật là chuyện mâu thuẫn và vô lý. Vì vậy chúng tôi xin kiếu! Đạo diễn chính của vụ "chối từ" này là cha Hồ Văn Quý, quản xứ Bố Liêu kiêm phó bề trên tu hội Hy Vọng. Cộng tác tích cực với ngài có cha Nguyễn Văn Hoàng, lúc ấy làm quản xứ Phú Hậu (Đại Phong). Cha Hoàng cũng là người duy nhất giữ được ruộng đất của Nhà Chung tại Bãi Dâu (4 mẫu). Bị đưa ra tòa về chuyện không giao nộp ruộng này, ngài đã cãi bay thắng lý nhờ trước năm 75 có theo học luật khoa (đang khi mọi ruộng Nhà Chung khắp Thừa Thiên Quảng Trị hàng trăm mẫu đều bị sung công). Ngài cũng giữ được một máy quay ronéo để làm việc, đang khi mọi máy ronéo của tư nhân đều bị cấm dùng, thậm chí máy ronéo của ĐCV dùng in giáo trình và tài liệu tôn giáo cũng bị CS ngang nhiên tịch thu.

Tại Quảng Trị lúc ấy, cha Tôma Lê Văn Cầu, quản xứ Trí Bưu (75-85), cũng nổi tiếng là một người đấu tranh bênh vực giáo dân bị cán bộ địa phương bóc lột và chèn ép (x. chuyện làm việc ngày Chúa nhật kể trên). Tuy sống bằng nghề nông, giáo dân Trí Bưu luôn đói khổ vì sưu cao thuế nặng. Đầu năm 82, cha Cầu đành phải vào giáo xứ Quảng Thuận (thuộc tỉnh Ninh Thuận, nơi có đông đồng hương Trí Bưu) xin khoai sắn lúa gạo ra giúp dân. Để trả thù ngài, chính quyền Bình Trị Thiên đã mật báo với chính quyền Ninh Thuận bắt giam ngài mấy tháng trời, lấy cớ làm việc cứu trợ không xin phép! Ra lại Trí Bưu, ngài còn bị quản chế 3 năm nữa!

Chung số phận với cha Cầu trong thời gian này nhưng tại Huế là hai nữ tu dòng Mến Thánh Giá. Đó là chị Trương Thị Nông bị bắt ngày 3-8-1985 trên đường đi Sài gòn và chị Trương Thị Lý bị bắt ngày 17-10-1985 đang khi làm Tổng phụ trách dòng MTG. Cả hai dính vào cái gọi là "Vụ gián điệp tầy đình Trương Thị Lý với tài liệu quả tang phạm pháp"! Vụ này được CS đem phổ biến, học tập, bình luận với nhiều giải thích mập mờ, phóng đại, tại các phường trong thành phố, nơi một số các cơ quan trường học và tại một số xã huyện trong tỉnh. Tiếp đến, cha Trần Văn Quý, thư ký tòa TGM, bị gọi đi "làm việc" từ 23-11 tới 23-12-1985. Đến tháng thứ 9 sau vụï bắt giữ, vào ngày 26 và 27-6-1986, cha Tổng Đại diện Lê Văn Mẫn và một ít Linh mục coi sóc các giáo xứ lớn ở thành phố Huế được gọi đến sở công an BTT để được nghe và được đọc một phần các tài liệu liên quan đến vụ án, đồng thời bị áp lực phải nói lên ý nghĩ, phán đoán của mình về các tài liệu đó. Thực chất đây chỉ là việc chị Lý, với tư cách Bề trên Tu hội, đã sai một người thuộc quyền đi Sài gòn đưa thư của Tu hội cho các chị em kèm theo một số thư riêng và văn bản của Tòa Giám Mục Huế.

Trước tình thế của bản thân cũng như của Giáo phận, ngày 19-10-1985, hai hôm sau khi chị Lý bị bắt, Đức TGM đã gởi cho toàn thể đoàn chiên một bức thư, trong đó ngài nhắc lại lời phát biểu thời danh của mình tại tại Thượng Hội Đồng Giám Mục Thế Giới 19-10-1971: "Đã có những Giám mục chịu chết vì bênh vực quyền lợi của Hội Thánh. Nhưng ngày nay có Giám mục nào dám chịu chết để bênh vực quyền lợi của con người không?". Và ngài thêm như nói tiên tri: "Hạnh phúc thay! hôm nay chính tôi được Chúa gọi để chịu tù ngục, chịu chết vì bênh vực nhân quyền, chân lý và công bình". Kết thúc lá thư, ngài cảnh báo: "Khi tôi bị bắt rồi, thì xin Anh Chị Em đừng ai tin lời khai nào, dù có kèm chữ ký mà người ta kể là của chính tôi".

Ngày 8-11-1985, cảm thấy cái chết có thể đến với mình bất cứ lúc nào nên Đức TGM đã viết di chúc ngắn, trong đó ngài đặc biệt nhắn nhủ các Linh mục Giáo phận "hãy can đảm tỏ ra trung thành với Hội Thánh trong mọi hoàn cảnh, sống đoàn kết trong linh mục đoàn và sống trọn vẹn bổn phận chủ chăn nhân hiền".

Ngày 03-07-1986, Đức TGM đã gởi cho Chủ tịch UBND và Viện trưởng viện Kiểm sát Nhân dân Bình Trị Thiên một lá thư với lời lẽ hùng hồn khẳng khái nhắc lại vụ "gián điệp Trương Thị Lý". Trong thư đó, ngài khẳng định rằng với tư cách một người con của Hội Thánh Công giáo, ngài có quyền gởi cho Mẹ Hội Thánh những tin tức của mình, của các anh em mình gần xa; với tư cách Giám mục, ngài có nhiệm vụ phải cho Đức Thánh Cha biết về tình hình tôn giáo trong Giáo phận và Giáo tỉnh ngài phụ trách. Ngài cũng gián tiếp tố cáo rằng chính quyền đã vi phạm các điều 67-71 của Hiến pháp về các quyền công dân cũng như vi phạm điều 19 Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền của Liên Hiệp Quốc. Kết luận, ngài nói: "Nếu việc đưa tin này đem đến hậu quả bị qui-trách-pháp-lý do Chính quyền, do Tòa án Nhân dân nước Cộng hòa XHCNVN của tôi, thì tôi xin được coi đây là một bắt bớ tôn giáo, một vi phạm nhân quyền, và tôi rất lấy làm vinh dự nhận lãnh tất cả các biện pháp xử lý vì tôn giáo, vì nhân quyền".

Để trả thù, chính quyền đày cha thư ký Trần Văn Quý về giáo xứ Nam Phổ để quản chế ba năm (từ 7-11-86). Cha Hồ Văn Quý, quản xứ Bố Liêu kiêm cố vấn cho Đức TGM, cũng bị quản chế tại nhiệm sở 3 năm kể từ 10-11-86. Ngày 11-4-1987, hai chị Lý và Nông được ra tù.

Ngày 25-3-1988, Đức TGM viết một bức thư gởi cho ông Nguyễn Văn Linh, sau khi ông được bầu làm Tổng Bí Thư đảng CSVN và tuyên bố chính sách "đổi mới"... Nội dung bức thư đòi xóa bỏ lệnh quản chế ngài, phục hồi quyền công dân cho ngài, để ngài tự do đi lại hầu thi hành nhiệm vụ Tổng Giám Mục đối với giáo dân và thăm viếng các Giáo phận khác thuộc Tổng Giáo phận Huế.

Ngày 14-5-88, Đức TGM xin vào Sài gòn điều trị tại bệnh viện Nguyễn Trãi, sao cho tạm ổn định để có thể đi Rôma hầu chữa tiếp và báo cáo về Đức TGM Phó mà Ngài định đặt, về Đức GM Phụ tá Giacôbê Lê Văn Mẫn mà Ngài đã "bí mật" tấn phong, về Giáo phận Huế và về Giáo Hội VN. Sau đó, ngài xin chuyển qua bệnh viện Chợ Rẫy. Tại đây, ngài đã qua đời trưa ngày 8-6-1988 sau những cơn đau khủng khiếp và sự thoái biến nhanh chóng quái dị của nhiều bộ phận bên trong lẫn bên ngoài, dấu hiệu của một vụ đầu độc. Câu nói cuối cùng của ngài trên đời là với cô y tá cho ngài uống thuốc độc: "Không những tôi tha lỗi cho cô mà thôi, tôi còn tha thứ cho cả cấp trên sai cô làm, tôi tha thứ hết!" và với nữ tu cô em ruột săn sóc: "Chén đắng Chúa trao anh đã uống xong. Xin trọn theo ý Chúa!". Về nhà Cha, ngài ở lại trong lịch sử và trong lòng người với 2 danh hiệu vinh quang: "Tổng giám mục dũng cảm" (Đức Gioan-Phaolô 2 tặng) và "Kẻ thù của chế độ" (chính quyền CS đặt), cũng như qua tinh thần bất diệt gọi là "tinh thần Philipphê"!

***

II. 1988-1998: Giai đoạn các vị Giám quản

Vài ngày sau khi Đức TGM Nguyễn Kim Điền được an táng (15-6-88 tại nhà thờ chánh tòa Phủ Cam), Tòa thánh đã bổ nhiệm Đức Hồng Y Trịnh Văn Căn, TGM Hà Nội, làm Giám quản Tông tòa Tổng giáo phận Huế. Ngày 22-8, ngài vào thăm Huế lần đầu và cũng là lần cuối. Năm 1990, Đức HY đột ngột qua đời tại Hà Nội. Trong thời gian này, ngày 3-2-89, cha Giải ở tù về sau 5 năm rưỡi vì tội không chịu ký nộp Tiểu chủng viện và tội tổ chức điều hành Tu hội Hy Vọng. Trước đó, ngày 21-10-88, một đại chủng sinh bị giam trong vụ "Dâng con cho Mẹ" cũng được tha tù sau 7 năm (4 tăng thành 7) và khi về thì mọi người đều biết là một linh mục được "phong chui" (trước khi đi tù) và thuộc Tu hội HV: cha Phêrô Phan Văn Lợi. Lẽ ra phải trở lại nhiệm sở cũ là Lương Văn thì cha Giải bị nhà nước đày tới quản chế tại giáo xứ Nguyệt Biều. Cha Lợi thì bị chỉ định chỗ cư trú là nhà cha mẹ tại giáo xứ chánh tòa Phủ Cam.

Tại Nguyệt Biều, thấy chính sách phá thai tàn ác của chế độ quá hoành hành, bắt đầu từ năm 1790, cha Giải đã có sáng kiến - có lẽ đầu tiên tại Việt Nam - là cho người đi thu góp các bào thai bị phá tại các bệnh viện công tư, đem về an táng trong một nghĩa địa lấy tên "Lăng mộ các thánh Anh Hài" tại giáo xứ Ngọc Hồ, láng giềng của Nguyệt Biều (chỉ cách một con sông là sông Hương). Cho đến nay, hàng ngàn thai nhi đang mồ yên mả đẹp tại khu lăng mộ đó, một biểu tượng cho sự tranh đấu vì quyền sống và phẩm giá của con người!

Đức HY Hà Nội mất ngày 18-5-90 thì ngày 20-5, cha Lê Văn Mẫn được linh mục đoàn bầu làm Giám quản. Mười hôm sau, ngày 30-5-90, cha Giám quản thông báo chức vụ của mình cho chính quyền tỉnh biết. Với thái độ xâm phạm nội bộ cách trịch thượng, CS không công nhận quyền bính của ngài. Mặc! Một tháng sau, Đức Cha Phaolô Maria Nguyễn Minh Nhật, chủ tịch Hội đồng GMVN biên thư cho ngài biết Tòa thánh đã xác nhận việc bầu ngài làm giám quản. Thấy cha Mẫn ung dung hành xử quyền mình, chính quyền tìm mọi cách ngăn cản. Cụ thể là khi cha Giám quản và cha Quản lý Nhà chung (Trần Thắng Trung) đi gặp ban Tôn giáo tỉnh ngày 29-2-1991 để xin tổ chức tĩnh tâm năm cho linh mục đoàn thì bị từ chối. Lần đi xin năm 1993 (ngày 4-3) cũng chịu cảnh tương tự.

Cũng trong năm 1993 này, đang khi quản thúc cha Giải tại Nguyệt Biều, nhà nước muốn thách thức quyền Giám quản nên buộc cha về lại nhiệm sở cũ Lương Văn (theo Giấy ra trại: bắt đâu thì thả về đó). Cha Giải đòi chính quyền phải thông qua giáo quyền mà họ hiện chẳng công nhận, bằng không thì chỉ có nước đem xe mà "xúc" về Lương Văn. Cha Giải cũng cho biết nếu bị đưa về Lương Văn thì ngài sẽ ở trụ sở xã chứ nhất định không ở nhà xứ và không làm lễ nhà thờ. Đại hội Đức Mẹ La Vang năm này, cha Mẫn đã ung hành xử quyền "bất hợp pháp" của mình bằng cách dâng thánh lễ khai mạc và đồng tế bế mạc (15-8-93). CS giận sôi lên!

Từ ngày 09-1 đến 11-1-94, các Đức Cha Nguyễn Quang Sách (Đà Nẵng), Trần Thanh Chung và Phạm Văn Lộc (Kontum) đến Huế họp bàn về việc xin mở ĐCV Huế. Ngày 11-1-94 các ngài đến gặp Ủy ban Nhân dân tỉnh TT-H về việc này, nhưng được trả lời: đợi đến lúc có giám mục chính thức đã. Đại chủng viện Huế sẽ chính thức mở lại ngày 21-9-1994.

Ngày 23-4-94: Đài Vatican công bố tin Tòa thánh bổ nhiệm ĐC Thể làm Giám quản Tông tòa TGP Huế. Cha Giám quản Mẫn bàn giao chức vụ sau những tháng ngày đấu tranh thầm lặng nhưng hết sức can đảm.

Bỗng nhiên, ngày 20-9-94, có một bức thư của các linh mục Huế với 38 chữ ký gởi lên Đức Cha Thể, nội dung như sau: "Kính lạy Đức Cha. Hiện nay một số anh em linh mục giáo phận đã được mời tham gia Hội đồng Nhân dân Tỉnh, Thành phố, Huyện. Theo chúng con nghĩ, cha Nguyễn Kim Bính có khả năng được mời vào Hội đồng Nhân dân nhiệm kỳ tiếp. Nếu đúng vậy, chúng con xin thưa: Chúng con không đồng ý cha Nguyễn Kim Bính tham gia Hội đồng Nhân dân là cơ quan quyền lực của Chính quyền, vì ngài là Tổng đại diện, người thay mặt Đức cha và người điều hành giáo phận khi Đức cha vắng mặt. Ngoài ra, theo Giáo luật, chúng con xin thưa: chúng con cũng không đồng ý bất cứ linh mục nào trong giáo phận tham gia "quyền bính dân sự" (Can. 285,3). Chúng con xin trân trọng lạy chào Đức cha. Huế ngày 20-9-1994".

Sau khi đi họp Thượng hội đồng Giám mục về đời tu tại Rôma (10-94) trở về, Đức TGM Giám quản nhận được một bức thư của các linh mục gốc Huế đang làm mục vụ tại Sài gòn (do cựu linh mục Nguyễn Ngọc Lan chấp bút) và một bức thư của bốn linh mục cao tuổi nhất trong linh mục đoàn Huế (đa phần là thầy dạy cũ của ĐC). Cả hai đồng tình với lá thư của 38 linh mục nói trên, đồng thời tỏ ý vui mừng vì Đức Cha có được một hậu thuẫn lớn lao như vậy (khi ấy số linh mục không ký chỉ vào khoảng 8-9 vị). Một thời gian sau, lại có thư của cha niên trưởng Lê Văn Đẩu, thay mặt đa số linh mục gởi lên Đức Cha. Nội dung như sau: "Trọng kính thưa Đức Cha. Ngày 20-9-1994, gần ba phần tư anh em linh mục chúng con (không kể các linh mục Dòng và các tân linh mục) đã gởi thư -một số đông khác tuy không ký tên nhưng cũng đồng tình- can ngăn linh mục Tổng đại diện P. Nguyễn Kim Bính ứng cử vào Hội đồng Nhân dân nhiệm kỳ 1994-1999 vì trái Giáo luật k. 285,3 và đường lối Tòa thánh hiện nay, nhưng Đức cha và linh mục Tổng đại diện cả hai lần đều không nhận thư và không đếm xỉa gì lời can ngăn ấy. Không những thế, linh mục Tổng đại diện còn cố tình ứng cử một lúc cả hai Hội đồng Nhân dân với mạo danh là "Tổng đại diện Tông tòa" (linh mục ấy tự xưng) và lạm dụng quyền ép linh mục khác cùng tham gia Hội đồng nhân dân như mình. Vậy kể từ nay, hầu hết linh mục Tổng giáo phận Huế chúng con xin được phép bất tín nhiệm linh mục Nguyễn Kim Bính trong tư cách là Tổng đại diện Tổng giáo phận Huế. Kính xin Đức Cha đích thân điều hành Tổng giáo phận hoặc chọn một cha Tổng đại diện khác, hoặc chọn thêm một cha Tổng đại diện đặc trách nội vụ nếu linh mục Nguyễn Kim Bính chưa thể từ chức Tổng đại diện ngay được, để linh mục ấy yên tâm phục vụ trong hai Hội đồng Nhân dân đã đắc cử. Ngoài ra chúng con cũng không tín nhiệm linh mục Thư ký Văn phòng Tòa Tổng giám mục Huế hiện nay, vì đã có quá nhiều sự việc tỏ ra có cách phán đoán lệch lạc và thiếu trung thực. Trân trọng kính chào Đức Cha". Vị linh mục bị ép tham gia HĐND tỉnh Quảng Trị (như nói trong thư trên, cha Trần Văn Tuyên, quản xứ Đồng Hà Cam Lộ) sau đó đã gởi đơn cho chính quyền xin rút khỏi danh sách. Nhưng vì bị chính quyền tiếp tục giữ lại tên, cha bèn viết một thư khác cho linh mục đoàn thông báo thái độ cố chấp của nhà nước và lưu ý giáo dân Quảng Trị.

Sở dĩ linh mục đoàn Huế viết hai lá thư trên là vì trước đó hai năm, ngày 20-5-1992, Đức HY Angelo Sodano, Quốc vụ khanh Tòa thánh đã gởi cho Đức Cha Nguyễn Minh Nhật, chủ tịch HĐGMVN một bức thư (N. 4708/92/RS) trong đó yêu cầu cầu các linh mục không được tham gia các cơ quan chính quyền và cả Ủy ban Đoàn kết Công giáo Yêu nước.

Ngày 24-22-94, lễ các Thánh Tử đạo Việt Nam, một quả bom thứ ba bùng nổ, đó là "Tuyên ngôn 10 điểm về thực trạng Giáo hội Công giáo tại Giáo phận Huế" của cha Nguyễn Văn Lý, vị linh mục đã được phóng thích từ ngày 31-7-1992 và đang bị quản thúc tại Nhà Chung Huế. Mười điểm cha nêu gồm có:

· 1- Tiểu chủng viện Hoan Thiện bị nhà nước tịch thu.

· 2- Quyền tấn phong và bổ nhiệm giám mục, linh mục của Giáo Hội bị nhà nước xen vào.

· 3- Đức nguyên Giám quản Lê Văn Mẫn không được nhà nước công nhận.

· 4- Việc tuyển sinh các dòng tu nam nữ đều phải làm chui.

· 5- Giáo hữu các vùng kinh tế mới xa xôi bị nhà nước giới hạn tối đa quyền sống đạo.

· 6- Giáo Hội bị hạn chế trong việc giáo dục, y tế, truyền thông, giáo dục.

· 7- Chính quyền mưu đồ mời một số linh mục tu sĩ tham gia Hội đồng nhân dân sau khi đã thất bại trong việc thành lập Ủy ban Đoàn kết Công giáo Yêu nước.

· 8- Có nhiều linh mục quốc doanh đang lũng đoạn Giáo Hội Công giáo VN.

· 9- Giáo Hội Công giáo VN không có quyền tự do tôn giáo.

· 10- Tại sao tôi (linh mục NVL) luôn đòi hỏi tự do tôn giáo?"

Vì Tuyên ngôn này, cha Lý bị gọi ra công an thẩm vấn suốt một tháng trời, nhưng ngài đã nhất quyết không thay đổi một chữ, một dấu trong bản văn. Sau đó cha bị đưa đến Nguyệt Biều để tiếp tục quản chế, còn cha Giải về lại Lương Văn, dĩ nhiên với "bài sai" đàng hoàng chính thức của chính Đức TGM Giám quản.

Cho tới thời điểm này (1996), mới có 20 tân linh mục qua 5 đợt phong chức, mà đợt thứ tư cách đợt thứ ba đến 18 năm (1976 - 1994), vì chính quyền luôn tìm cách hạn chế nhân sự của Giáo phận. Tuy nhiên, tinh thần bất khuất đẻ ra sáng kiến, nên Tu hội đời Thánh Tâm Chúa Giêsu (với hai vị phụ trách là cha Hồ Văn Quý và cha Nguyễn Hữu Giải) vẫn tổ chức được hai lễ tấn phong linh mục bí mật cho 6 đại chủng sinh thành viên Tu hội đã bị nhà nước trục xuất khỏi hay không cho nhập ĐCV. Một vào tháng 6 và một vào tháng 8-1997. Không may sau đó sự việc bị "bật mí", nhưng CS chẳng còn dám dùng biện pháp giam tù lâu năm như trước nữa. Không được nhà nước công nhận, nên các linh mục "chui" này chẳng được làm quản xứ. Nhưng nhờ ở ngoài khuôn khổ cơ cấu mà các vị hoạt động mục vụ theo kiểu "du kích" và không phải là không hữu hiệu. Ngoại trừ 7 linh mục "chui bán phần" này (tính thêm cha Lợi), thì tính từ 1975 đến 2005, giáo phận Huế có thêm 65 tân linh mục, đang khi số linh mục Huế được tấn phong từ 1945 đến 1975 là 172 !!!

***

III. 1998-2005: Giai đoạn Đức TGM Têphanô Nguyễn Như Thể

Ngày 9-3-1998, Tòa thánh bổ nhiệm Đức TGM Têphanô Nguyễn Như Thể chính thức cai quản giáo phận sau 10 năm "trống tòa". Giáo phận Huế tiếp tục chịu những sách nhiễu từ phía chính quyền, dù bây giờ đã có Bản quyền chính thức. Thế nhưng, "tinh thần Philipphê" vẫn tiếp tục sinh động mọi thành phần dân Chúa.

Ngày 22-5-2000, đan viện Biển Đức Thiên An bỗng gởi đến Tòa TGM một "Tờ trình" cho hay UBND Huyện Hương Thủy thông báo cho đan viện biết rằng ngày 24-12-1999, Thủ Tướng Chính Phủ đã ra Quyết định thu hồi 495.929 m2 đất, phần lớn thuộc quyền sử dụng hợp pháp của Đan viện Thiên An suốt 60 năm qua, để cho Công ty Du lịch Cố Đô Huế thuê xây dựng Trung tâm Vui chơi Giải trí đồi Thiên An-hồ Thủy Tiên! Đây là chuyện sét đánh ngang tai đối với các đan sĩ, vì số đất bị thu hồi là 102 trên 107 ha đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của đan viện từ năm 1940. Lập tức, có ba linh mục Huế viết một Thư hiệp thông với Đan viện (lễ Thánh Biển Đức, 11-7-2000) để chia sẻ nỗi lòng các đan sĩ và phân tích những sai lầm tại hại về mặt đạo đức và môi sinh đối với việc cướp và biến rừng thông Thiên An (do các đan sĩ gầy dựng) thành khu vui chơi giải trí.

Ngày 12-9-2000, đan viện gởi Thư khiếu nại lên Thủ tướng chính phủ cùng với toàn bộ hồ sơ về đất đai. Nhưng toàn bộ hồ sơ này bị trả lui với lời hướng dẫn trình đơn lên UBND tỉnh. Đan viện bèn chuyển hồ sơ đến Thanh tra nhà nước (2-11). Thế nhưng, đơn khiếu nại chưa được giải quyết mà Công ty du lịch đã tiến hành phóng đường, đo đất và Lâm trường Tiền phong (cơ quan quản lý rừng thông) đã chia lô, bán đất cho cán bộ. Các đan sĩ liền mạnh mẽ phản kháng chính quyền (Văn thư ngày 19-3-2001 và 30-3-2001). Có 40 linh mục giáo phận Huế cũng lên tiếng hiệp thông ngày 29-4-2001 với lời khẳng định: "1. Vùng đất mà Công ty Du lịch Cố đô chiếm đoạt để khởi công xây dựng Trung tâm Vui chơi Giải trí là vùng đất thuộc quyền tư hữu của Đan viện Thiên An. 2. Đan viện Thiên An đã nhiều lần viết nhiều văn thư gởi đến Chính quyền các cấp, trong tinh thần kiên nhẫn và tôn trọng luật pháp. Nhưng hiện giờ Công ty Du lịch Cố đô vẫn được tiếp tục sử dụng vùng đất của Đan viện Thiên An, như thế là Chính quyền xâm phạm quyền tư hữu và làm sai luật pháp".

Vẫn vô ích! Đan viện liền gởi nhiều đơn khiếu nại khẩn cấp để phản đối đoàn thanh tra Nhà nước (Văn thư 26-01-2002), rồi phản đối quyết định của Tổng thanh tra nhà nước (Văn thư 29-6-2002), với giọng điệu hết sức can đảm: "Đã đến lúc chúng tôi phải đứng ra kiên quyết bảo vệ đến cùng: đất đai, tài sản và môi trường tịnh tu của Giáo hội Công giáo thuộc Đan viện chúng tôi. Qua đơn khiếu nại khẩn cấp này, chúng tôi xin khẳng định: nếu đoàn Thanh tra Nhà nước và UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế chưa giải quyết rạch ròi vấn đề Đan viện chúng tôi khiếu kiện mà ngang nhiên tiếp tục cho xây dựng khu vui chơi giải trí trên đất của chúng tôi thì chúng tôi kiên quyết bảo vệ tài sản của chúng tôi theo đúng pháp luật" (Đơn khiếu nại khẩn cấp ngày 26-01-02). Ngày 01-7-2002, dưới sự hướng dẫn của đan viện phụ Huỳnh Quang Sanh và phó bề trên Nguyễn Phước Bửu Đào, một đoàn đan sĩ 8 người đã lặn lội ra Hà Nội với mục đích gặp Thủ tướng Phan Văn Khải để yêu cầu trả lại công lý cho đan viện. Thế nhưng không được gặp mặt cũng chẳng được giải quyết. CS giữ nguyên Quyết định 577 của Tổng thanh tra, và như thế giữ nguyên quyết định 1230/QĐ-TTg ngày 24/12/1999 của Thủ tướng Chính phủ. Từ 6-11-2002 cho đến 28-11-2003, đan viện gởi 5 kháng thư nữa cho bí thư tỉnh ủy và chủ tịch UBND TT-Huế với lời khẳng định tuyệt vọng nhưng không kém phần mạnh mẽ: "Từ trước đến nay, QĐ 577/QĐ-XKT của Tổng Thanh tra Nhà nước, cũng như những việc làm của UBND tỉnh nhằm triển khai thực hiện Quyết định trên, chưa bao giờ được chúng tôi thừa nhận vì Quyết định đó hoàn toàn dựa trên những cơ sở sai thực tế, phi đạo đức và đi ngược lại đường lối chính sách và luật pháp Nhà nước CHXHCNVN.... Xin quí Ông đừng buộc chúng tôi phải có những hành động mà chúng tôi không bao giờ muốn" (Kháng thư 28-11-2003).

Đang khi đan viện Thiên An đấu tranh với CS để đòi lại gia sản, thì dòng Chúa Cứu Thế Huế, từ tháng 2-2001, cũng gia tăng nỗ lực đòi lại cơ sở nhà đất 1700m2 ở số 31 Nguyễn Huệ mà Ty y tế Thừa Thiên mượn từ 1-8-1975 trong thời hạn một năm nhưng tới lúc đó vẫn không chịu trả. Nhiều đơn khiếu nại của Dòng đã nối tiếp nhau từ tháng 5 đến tháng 11-2001, kèm theo giấy xác nhận của Đức cố TGM Nguyễn Kim Điền và Đức đương kim TGM Nguyễn Như Thể về việc Giáo hội chỉ cho mượn chứ không bao giờ hiến tặng các cơ sở Công giáo trong Giáo phận. Đùng một cái, ngày 23-1-2002, Ủy ban nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế ra Quyết định số 219/QĐ-UB bác đơn khiếu nại đòi đất của dòng, lấy cớ rằng cơ sở 31 Nguyễn Huệ đã được Đức cố TGM hiến cho nhà nước qua Công văn ngày 17-11-1975 rồi. Trước trò ngụy biện trâng tráo đó, dòng tiếp tục khiếu nại và khiếu nại tới tận trung ương, với lời lẽ rất thẳng thắn và mạnh mẽ: "Chúng tôi nhận thấy rằng ông Phó chủ tịch Nguyễn Xuân Lý (chú thích: nay là Chủ tịch) đã dùng quyền lực của mình để biến cái hợp pháp thành cái phi pháp…" (Đơn Khiếu nại khẩn cấp số 2 ngày 15-3-2002). Một văn phòng tư vấn pháp luật ở Hà Nội, sau khi xem xét mọi hồ sơ, cũng cho rằng UBND tỉnh đã vi phạm pháp luật (Thư tư vấn ngày 3-10-2002). Mặc! CS vẫn quyết tâm cướp lấy mảnh đất mặt tiền nằm ở trung tâm thành phố với thời giá 51 tỷ rưỡi này (30 triệu/m2), nên ngày 04-6-2003, bộ Xây dựng, qua Quyết định số 797/QĐ-BXD, đã công nhận Quyết định số 219/QĐ-UB của chính quyền tỉnh Thừa Thiên.

Ngày 13-6-2003, cha Lê Viết Phục và cha Nguyễn Trần Tuấn bị chính quyền tỉnh triệu đến trụ sở UBND tỉnh để nghe đọc Quyết định tịch thu khu nhà đất 31 Nguyễn Huệ. Cha Nguyễn Trần Tuấn đã đại diện phát biểu, đại ý như sau: "Chính quyền dựa vào Công văn số 48 ngày 30-10-1975 và Công văn số 50 ngày 17-11-1975 của Tòa TGM Huế để bảo rằng Đức cố TGM Nguyễn Kim Điền đã hiến cơ sở 31 Nguyễn Huệ, đó là lập luận vô lý. Hai công văn đó chỉ nói đến việc cho mượn chứ không hề nói đến việc hiến tặng. Tôi đọc đỏ mắt cũng chẳng tìm thấy chữ "hiến tặng" hay "chuyển quyền sở hữu" trong hai tài liệu này. Qua giấy xác nhận ngày 24-4-1995, Đức đương kim TGM Nguyễn Như Thể cũng khẳng định: 'Cố TGM Nguyễn Kim Điền không hiến một cơ sở giáo dục nào trong Giáo phận Huế cho Chánh quyền Cách mạng tỉnh Thừa Thiên-Huế, nhưng chỉ trao quyền sử dụng tùy theo hoàn cảnh của mỗi địa phương và mỗi cơ sở'. Nếu chính quyền nhất mực hiểu 'trao quyền sử dụng' là 'hiến dâng' để bảo rằng các cơ sở Giáo hội ghi trong hai công văn đều là sở hữu nhà nước, đó là điều không thể chấp nhận được. Hơn nữa, nói cho cùng kỳ lý, dòng chúng tôi là dòng giáo hoàng, trực thuộc bề trên tối cao ở hải ngoại, không nằm dưới quyền tài phán của Bản quyền địa phương. Đức cố TGM thành thử chẳng có quyền lấy tài sản của chúng tôi để hiến tặng cho nhà nước và thực tế ngài đã chẳng hề làm điều này, như chúng tôi đã có lần trình bày trong Đơn Khiếu nại khẩn cấp số 2 ngày 15-3-2002. Ngoài ra, nhà nước đã lờ đi sự việc nhiều lần, nhiều cách, các lãnh đạo tỉnh và chính quyền địa phương đã hứa trả cơ sở 31 Nguyễn Huệ với điều kiện dòng chúng tôi cho đổ đất lấp hồ cá của dòng với diện tích hơn 1.500m2 gần đó để xây chung cư hầu chuyển các hộ trong khu nhà ra ở. Điều kiện đó, chúng tôi đã thực hiện từ lâu. Thành thử, chúng tôi cực lực phản đối quyết định phi lý và vô luật này. Dòng Chúa Cứu Thế tại Huế và khắp cả Việt Nam không bao giờ nhượng cơ sở 31 Nguyễn Huệ cho nhà nước và nhất định không để cho ai cướp đoạt" (x. Đấu tranh tại Huế, bản tin ngày 24-6-2003).

Thế nhưng, lý kẻ mạnh bao giờ cũng thắng. Kẻ mạnh đó lại là một nhà nước nắm mọi công quyền và lực lượng trong tay. Nên từ ngày 27-6-2003, xe ủi đất đã đến san bằng khu nhà đất 31 Nguyễn Huệ để nhà nước xây lên cái gọi là "Trung tâm Nha khoa Cộng đồng Thừa Thiên-Huế". Một trò mỵ dân trâng tráo, che giấu một màn cướp đoạt trắng trợn. Cho đến hôm nay, sau hơn 2 năm, công trình này vẫn dở dang dang dở!!!

Cũng xin nói thêm một thành tích phản kháng của Dòng Chúa Cứu Thế Huế và giáo xứ Mẹ Hằng Cứu Giúp (do quý cha cai quản). Đó là đầu tháng 11-2001, ba cha Lê Viết Phục, Nguyễn Trần Tuấn và Hoàng Diệp đã cùng hàng trăm thanh niên giáo xứ chiếm lại sân bóng đá của họ đạo mà nhà nước cũng đã mượn từ 1975 nhưng vẫn lì lợm không trả, còn định chia lô bán. Thành thử từ ngày 09 đến 11 tháng 12-2001, hai cha Phục, Tuấn và một số giáo dân bị công an phường và thành triệu tập để thẩm vấn về vụ việc nói trên. Công an hỏi các vị tại sao lại kéo cả hàng trăm thanh niên, "gây rối loạn trật tự", đang khi chỉ cần vài người là đủ (!?!); rồi tại sao xây thành bảo vệ sân bóng mà không "xin phép" !?! Cuộc thẩm vấn này nhắm trấn áp tinh thần các linh mục lẫn giáo dân họ đạo Mẹ Hằng Cứu Giúp hầu ngăn ngừa trước việc chiếm lại khu nhà đất 31 Nguyễn Huệ như nói trên. Tuy nhiên cả cha lẫn con đều chẳng nao núng sợ hãi!

Đang khi đó, từ trung tuần tháng 11-2000, cha Nguyễn Văn Lý khai mở một cuộc đấu tranh mới, ban đầu mang tính địa phương rồi có chiều kích quốc gia. Ngày 13-11, cùng với giáo dân Nguyệt Biều, cha gửi thư yêu cầu chính quyền trả lại cho giáo xứ thửa ruộng 1500m2 cạnh nhà thờ mà Nhà nước đã tịch thu bất công từ lâu. Ngày 14-11-2000, để khẳng định những đòi hỏi liên quan tới ruộng đất bị Nhà nước chiếm đoạt, cha Lý và giáo dân Nguyệt Biều tổ chức biểu tình chung quanh nhà thờ, và căng biểu ngữ "Chúng tôi cần Tự do Tôn giáo", một bảng cắm trên thửa ruộng, một bảng treo ở mặt tiền nhà thờ, tiếp theo đó là biểu ngữ "Tự do tôn giáo hay là chết!". Tiếp đó, cha tái phổ biến Tuyên ngôn 10 điểm (đã viết 6 năm trước) qua mạng lưới toàn cầu, đúng ngày 24-11-2000, lễ các Thánh Tử đạo Việt Nam. Rồi từ 04-12-2000 đến 26-2-2001, cha Lý đưa ra liên tiếp 9 Lời Kêu gọi có tính cách toàn diện hơn, vừa trình bày hiện trạng bị đàn áp của các tôn giáo (đặc biệt Công giáo) tại Việt nam và kêu gọi hàng lãnh đạo lẫn tín đồ đấu tranh đòi lại quyền tự do tôn giáo (LKG 1-4), vừa kêu gọi giáo chức và sinh viên học sinh tẩy chay chủ nghĩa và chế độ CS (LKG 6), kêu gọi đồng bào quốc nội lẫn hải ngoại chung lòng đoàn kết (LKG 9), chung tay xây dựng và bảo vệ tổ quốc (LKG 7), vừa kêu gọi thế giới đừng dễ dàng cho CSVN tham gia các công ước quốc tế (LKG 5), kêu gọi quốc hội CS bỏ điều 4 Hiến pháp và đảng CS hãy tự giải thể (LKG 8).

Mặt khác, cha Lý liên kết với Hòa thượng Thích Thiện Hạnh, Trưởng Tăng đoàn Thừa Thiên-Huế, cụ Lê Quang Liêm, Hội trưởng Trung ương Giáo Hội Phật Giáo Hòa Hảo An Giang, Linh mục Chân Tín, dòng Chúa Cứu Thế Sài Gòn, để cùng đưa ra Lời Tuyên bố của Đại diện các Tôn giáo tại Việt Nam ngày 27-12-2000, hầu tố cáo CSVN đã áp dụng một chính sách cực kỳ nghiệt ngã đối với các Tôn giáo tại Việt Nam, đồng thời đưa ra 5 đòi hỏi với CS. Cha cũng viết nhiều thư gởi cho mọi thành phần khắp thế giới, cám ơn họ đã hỗ trợ cuộc tranh đấu (11-01-2001), rồi cho mọi thành viên Hội đồng Giám mục VN (15-01 và 28-3-2001). Ngày 25-1-2001, cha tung ra một chứng từ đầy cảm kích về cái chết của Đức TGM Nguyễn Kim Điền, qua đó cha tố cáo CS đã ám sát vị chủ chăn can đảm này bằng đầu độc.

Sau khi được bề trên đổi về An Truyền ngày 05-02-2001, thì từ đây, ngày 13-02, cha viết Lời Chứng thứ 1 gởi Quốc hội Hoa Kỳ để trình bày ý kiến về 3 vấn đề theo Thư mời của họ (Thực trạng các Tôn giáo tại Việt Nam vào đầu ngàn năm thứ ba! Quốc hội Hoa Kỳ có nên phê chuẩn Hiệp ước Thương mại song phương với Việt Nam không? Chính phủ Hoa Kỳ làm thế nào để giúp Việt Nam sớm có tự do tôn giáo thực sự trước mắt và lâu dài?). Ngày 06-5-2001, cha lại gởi Lời Chứng thứ 2 tới Hạ Viện Hoa Kỳ, chủ yếu trình bày việc CSVN đàn áp Giáo hội Công giáo. Lời chứng này sẽ được đọc tại Hạ viện HK đúng ngày cha bị CS bắt đi.

Thế nhưng, trước đó, ngày 26-2-2001, UBND tỉnh Thừa Thiên đã ban hành quyết định số 401/QĐ-UB quản chế cha Lý hai năm tại làng Truyền Nam (trong đó có giáo xứ An Truyền), xã Phú An, huyện Phú Vang, buộc cha phải xin phép khi muốn ra khỏi làng, hàng tuần phải báo cáo về các hoạt động của mình, hàng ngày không được làm lễ cho giáo dân. Và từ ngày 27-2 trở đi, CS bắt đầu đàn áp cha và giáo xứ. Thế là cha nảy sinh một sáng kiến độc nhất vô nhị, chưa từng có trong chế độ CS, đó là lập biên bản về các vi phạm nhân quyền của chính quyền CS địa phương (như thóa mạ cha trên báo đài, ngăn cản cha thi hành thừa tác vụ, khủng bố giáo dân Nguyệt Biều và An Truyền....). Tất cả có 19 biên bản, được lập từ ngày 11-3-2001 đến ngày 09-5-2001, một tuần trước khi cha bị bắt. Trong các biên bản này, cụm từ "Độc lập -Tự do - Hạnh phúc" được cha Lý đổi lại "Thiếu độc lập - Mất tự do - Không hạnh phúc"!!!

Sáng sớm ngày 17-5-2001, gần 600 công an bao vây toàn thể giáo xứ và bắt cha Lý đi tù. Ngày 19-10-2001, CS đã dựng lên một phiên tòa quái đản tại Huế, không nhân chứng, luật sư, thân thuộc, giáo quyền để kết án ngài 15 năm tù ở và 5 năm quản chế với hai tội danh lếu láo, là bất tuân lệnh quản chế và phá hoại đoàn kết dân tộc. Cha Lý vào trại tù Ba Sao, Nam Hà, nhưng cuộc đấu tranh do Cha khởi xướng đã làm rúng động thế giới và không thể đi ngược được nữa, vì nó mang tính toàn diện (tự do tôn giáo lẫn tự do chính trị) và triệt để (nhắm đến việc giải trừ nguyên nhân của mọi tội ác, xấu xa, thất bại, băng hoại tại VN là chế độ CS).

Song song với việc quản chế cha Lý, công an bắt đầu thẩm vấn hai linh mục bạn chiến đấu của ngài là cha Giải và cha Lợi. Ba vị làm thành "Nhóm linh mục Nguyễn Kim Điền". Ngày 5-3-2001, cha Nguyễn Hữu Giải, quản xứ Lương Văn và là Hạt trưởng Giáo hạt Hương Phú, bị mời đến đồn công an huyện Hương Thủy để "làm việc". Công an đã chất vấn cha nhiều chuyện, nhất là chuyện quan hệ với cha Lý và chuyện đến thăm chùa Từ Hiếu trong tuần lễ cầu siêu tại chùa này vào đầu tháng 2-2001. Ngày 8-3-2001, công an phường Phước Vĩnh thuộc thành phố Huế lại mời cha Phan Văn Lợi đến thẩm vấn. Nội dung xoay quanh cuộc đấu tranh của cha Lý: nhận định thế nào, hỗ trợ ra sao? Từ ngày 22-3, thì đến lượt công an thành phố Huế thẩm vấn cha Lợi. Nội dung được mở rộng, liên quan đến chính sách tôn giáo của nhà nước.

Công an còn cho rằng việc ba linh mục phối hợp với nhau và với nhiều chức sắc tôn giáo khác tại Huế để đấu tranh thật ra là "làm chính trị": "Ông Lý và hai anh chỉ dùng việc đòi đất đai như một cái cớ, đòi tự do tôn giáo như một vỏ bọc. Thực chất là các anh làm chính trị, nhằm lật đổ chế độ này!". Cha Lợi trả lời:

"Linh mục chúng tôi không làm chính trị, giáo luật không cho phép. Chúng tôi chỉ làm ngôn sứ, tranh đấu ôn hòa cho tự do tôn giáo và tự do dân chủ. Hai cái này đi liền với nhau. Quyền làm người và quyền sống đạo liên hệ với nhau chặt chẽ. Vì thế, như hòa thượng Thích Quảng Độ, thượng tọa Thích Thái Hòa, đạo trưởng Lê Quang Liêm... ba anh em chúng tôi ủng hộ những ai và những tổ chức nào, ở bất cứ nơi đâu, dùng phương pháp bất bạo động và đấu tranh chính trị để đòi hỏi nhân quyền dân chủ và đa nguyên đa đảng cho Việt Nam. Phải đa nguyên, đa đảng thì mới có dân chủ thật sự, như tại hầu hết các nước văn minh trên thế giới... Chế độ này có năm thứ độc quyền mà chúng tôi không thể chấp nhận: đó là độc quyền về tư tưởng, chính trị, thông tin, giáo dục và pháp luật. Năm thứ độc quyền đó làm cho đất nước không thể đi lên, gây bao bất công đàn áp... Với tư cách linh mục, chúng tôi có bổn phận nhắc nhở, mời gọi các giáo dân Công giáo đóng vai trò của họ giữa đời là thực hiện nghĩa vụ công dân, mà cụ thể lúc này là đấu tranh chính trị cách công khai và dân chủ với đảng Cộng Sản. Các anh không nên gán ý đồ và tham vọng chính trị cho giới linh mục chúng tôi!".

Đến ngày 6-4-2001, cha Lợi tuyên bố chấm dứt đi "làm việc". Công an bèn ra "lệnh triệu tập" (trước đó là "giấy mời"). Tới ngày 13-4-2001, dù nhận được liên tiếp 5 lệnh triệu tập, cha vẫn nhất quyết không chấp hành, thành thử bắt đầu bị quản chế tại gia.

Từ sau ngày cha Lý bị bắt, hai cha Giải và Lợi tiếp tục tranh đấu qua việc đưa ra và tung lên mạng nhiều tâm thư, kháng thư, bài tham luận, lời phát biểu, thư hiệp thông, thư thỉnh nguyện, trả lời phỏng vấn v.v... Chẳng hạn ba thỉnh nguyện thư gởi Hội đồng Giám mục Việt Nam (10-1999, 8-2001, 10-2002). Hai tâm thư gởi các linh mục quốc nội (10-2001, 3-2002). Mười thư hiệp thông (với Đan viện Thiên An, với Phật giáo VNTN và Phật giáo HH, với Bản Lên Tiếng của Giáo Dân Hải ngoại, với Giáo phận Hà Nội, với các Tù nhân Lương tâm, với Các Hội Thánh Tin lành Việt Nam, với Lãnh đạo Giáo Hội PGTN, với Hội thánh Tin Lành Mennonite VN, với các gia đình nạn nhân Thanh Hóa, với Hòa thượng Thích Quảng Độ). Những bài tham luận như: Lăng mộ các thánh Anh Hài tại Huế; Tự do tôn giáo hay là chết! Vì Nước Trời là của họ; Lòng can đảm, ý lực xuyên suốt Huấn dụ của Đức Giáo Hoàng; Tinh thần Philipphê; Sợi xích sắt năm vòng; Nhận định về Nghị quyết của Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng CSVN; Nhận định về lá thư Đức TGM Phạm Minh Mẫn gởi Đại hội Ủy ban ĐKCGVN; Lương tâm Công giáo Việt Nam; Sống năm Truyền giáo trong hiện trạng Việt Nam; Sau năm 1975, phải chăng đất nước an bình ổn định? Chia cắt đất nước, chia cắt dân tộc, chia cắt lòng người; Nhận định sơ khởi về Pháp lệnh tôn giáo; Giải phóng gì suốt 30 năm ? Ngoài ra, hai cha cũng viết nhiều tâm thư gởi đồng bào Việt Nam dịp Giáng sinh, Nguyên đán; nhiều kháng thư như về việc bầu cử Quốc hội, Hội đồng nhân dân, về vụ tẩy não cha Lý, vụ cướp đất Kế Sung...; nhiều cuộc trả lời phỏng vấn của báo đài hải ngoại (qua điện thoại), nhiều lời phát biểu vào các dịp đặc biệt như Ngày Đại Nghĩa - Giỗ tổ Hùng Vương (22-04-02), Đại hội Tự do TG cho VN tại Hoa Kỳ (23-10-02), Lễ vinh danh và trao giải thưởng Nhân Quyền cho Lm NVL (29-11-02), Cuộc gặp gỡ với Ban Tôn giáo tỉnh Thừa Thiên (20-02-04), Hội nghị Diên hồng Bảo toàn Đất tổ lần 2 hải ngoại (1-1-2005), Ngày cha Nguyễn Văn Lý ra khỏi tù (01-02-05), dịp thủ tướng CSVN Phan Văn Khải sang Hoa Kỳ (21-6-05)... Rồi nhiều bản tường trình như tường trình về việc Cộng sản Việt Nam bách hại tôn giáo (19-6-2002)... Tổng cộng gần 100 văn bản tính tới hôm nay. Từ đầu năm 2005, hai cha lại nhiều lần viết chung với cha Chân Tín ở Sài gòn. Riêng cha Lợi còn làm nhiều bài thơ tranh đấu cho tự do tôn giáo và dân chủ nhân quyền, từ khước đi bầu Quốc hội năm 2002 và Hội đồng nhân dân năm 2004, y như cha Chân Tín.

Linh mục đoàn TGP Huế, dưới sự dẫn dắt của Đức TGM Têphanô, cũng luôn sôi sục "tinh thần Philipphê". Ngày 5-1-2001, Giáo phận Huế đã cử hành lễ bế mạc Năm Toàn Xá đồng thời cũng bế mạc năm kỷ niệm 150 năm thành lập Giáo phận. Dịp này, Đức TGM Têphanô đã dõng dạc đọc số 50.3 của Tông huấn "Giáo Hội tại Á châu" như một lời hiệu triệu: «Những lời nói sau đây của Đức Giêsu là để trấn an Giáo Hội tại Châu Á: "Hỡi đàn chiên bé nhỏ, đừng sợ, vì Cha anh em đã vui lòng ban Nước của Người cho anh em". Những người tin vào Đức Kitô vẫn còn là một thiểu số ít ỏi trong lục địa mênh mông và đông dân nhất này. Tuy nhiên, thay vì là thiểu số nhút nhát rụt rè, họ vẫn sống tích cực trong đức tin, tràn trề hy vọng và sức sống, một điều chỉ do tình yêu mới có được. Một cách khiêm tốn nhưng rất dũng cảm, họ đã gây được ảnh hưởng lên các nền văn hóa và xã hội Châu Á, nhất là họ đã tác động lên đời sống của những người nghèo đói và bơ vơ, mà nhiều người trong số đó không cùng một đức tin Công Giáo với họ. Họ đúng là tấm gương cho các Kitô hữu mọi nơi luôn hăng hái chia sẻ kho tàng Tin Mừng "dù thuận lợi hay không thuận lợi" (2Tm 4,2). Họ tìm được sức mạnh nơi quyền năng tuyệt vời của Chúa Thánh Thần...»

Trưa hôm đó, sau tiệc mừng, các cha trong Giáo phận đã hội lại theo từng giáo hạt để "góp ý" về nội dung "Dự thảo Pháp lệnh Tôn giáo" do nhà nước vừa gởi tới. Các giáo hạt đều nhất trí tẩy chay việc này và dự thảo này. Các cha lý luận rằng góp ý chi cho lắm thì Nhà nước cũng chẳng nghe, có khi còn làm ngược lại. Các văn kiện pháp lý về tôn giáo tại Việt Nam, như thực tế cho thấy, ngày càng thêm trói buộc, vì chính quyền ngày càng tích lũy kinh nghiệm hơn trong việc khống chế các tôn giáo. Có góp ý cũng chỉ như xin nhét một chút nhung vào cái thòng lọng buộc quanh cổ các tôn giáo. Mà người ta có cho chút nhung đó không? Xin xỏ chỉ thêm nhục nhã, không xứng đáng là con cháu các Thánh tử đạo, những ngôn sứ của quyền tự do tôn giáo. Nếu Nhà Nước thực sự tôn trọng tự do tôn giáo như họ nói thì hãy hủy bỏ tất cả những hình thức biến tôn giáo thành công cụ ngoan ngoãn, để các TG được tự do và độc lập mà góp phần xây dựng quê hương (Trích bản tin "Lễ bế mạc năm Toàn xá tại TGP Huế").

Đến ngày 16-3-2001, trước vụ việc Chính quyền tiến hành việc bê tông hóa một con mương thủy lợi cũ đi ngang qua giữa đất và ruộng nhà thờ giáo xứ Nguyệt Biều, bất chấp sự phản kháng của cha xứ và giáo dân, 16 linh mục giáo phận đã phát biểu qua một lá thư hiệp thông gởi cha quản xứ Trần Văn Quý: "Chúng tôi sẽ cầu nguyện nhiều và xin chia sẻ nỗi gian khổ của Cha sở và Anh Chị Em trong việc bảo vệ đất đai của giáo xứ Nguyệt Biều mà cũng là của giáo phận Huế, cùng đứng chung với Cha và Anh Chị Em trong việc đòi hỏi chính quyền thực thi công lý, trả lại lẽ phải cho Cha và Anh Chị Em". Đến tháng 4-2001, trước sự kiện đan viện Thiên An bị nhà nước cướp đất, 40 linh mục giáo phận lại mạnh mẽ lên tiếng hiệp thông với các đan sĩ và lên án lũ cướp ngày (xin xem trên).

Bọn cướp ngày này cũng không tha cho vùng đất thiêng thánh là linh địa La Vang. Tháng 11-2002: Nhà nước gửi văn thư yêu cầu lập tờ trình đất đai của La Vang. Ngày 18-12-2002: Linh mục quản nhiệm Dương Đức Toại gửi cho nhà nước tờ trình về đất đai Thánh địa La Vang đồng thời đề nghị kiểm định và xác nhận. Ngày 12-3-2003: Sở địa chính tỉnh Quảng Trị, phòng nông nghiệp huyện Hải Lăng cùng uỷ ban nhân dân xã Hải Phú tiến hành xác định hiện trạng sử dụng đất La Vang và xác nhận số đất đai khác thuộc tổng thể Thánh địa sẽ được tái tạo về lâu về dài. Ngày 21-3-2003: Sở địa chính tỉnh gởi văn thư yêu cầu linh mục quản nhiệm làm đơn xin những phần đất chưa sử dụng (17ha/23ha5). Cha Toại quyết không làm đơn xin, lập luận rằng những phần đất ấy đã và đang là sở hữu của Thánh địa, có giấy tờ xưa nay minh chứng đàng hoàng.

Trong cùng thời gian này, ngày 08-12-2002, Đức TGM bổ nhiệm 5 linh mục vào Hội đồng Quản trị để điều hành Trung tâm Thánh Mẫu La Vang vốn ngày càng thu hút khách hành hương và cần chỉnh trang xây dựng. Đây là một tổ chức theo đòi hỏi của Giáo luật. Thế nhưng, chính quyền tỉnh Quảng Trị đã lập tức phản đối. Dịp tết Quý Mùi, ông Trưởng ban Tôn giáo tỉnh Quảng Trị đã đến thăm tòa Tổng Giám mục và yêu cầu xét lại Hội đồng Quản trị này, vì «đó là điều bất hợp pháp » !?! Đức Cha đã thẳng thắn trả lời: «Việc này là chuyện nội bộ. Hội đồng đặt ra là cốt để các linh mục thành viên giúp linh mục quản nhiệm La Vang điều hành Trung tâm Thánh Mẫu La Vang cho tốt. Ai cũng muốn xây dựng Đất nước tốt đẹp. Đây cũng là một hành vi xây dựng Đất nước theo cung cách của người Công giáo. Không nên đặt vấn đề xin phép ở đây».

Như để trả thù, đầu tháng 5-2003, một đoàn xe cày ủi xúc đất, dưới sự chỉ đạo của UBND xã Hải Phú cùng với Đội 6 Cầu đường, Long Hưng, tiến chiếm đồi Thánh giá La Vang (vốn nằm ở mặt hậu Linh địa), lấy cớ mở đường lâm nghiệp. Chúng đào xới ngang dọc, thậm chí lấn tới quảng trường Thánh Tâm. Linh mục quản nhiệm liền thành lập một tiểu đội quyết tử (gồm nhiều thanh niên giáo xứ) để bảo vệ đất Mẹ. Anh em đã thề hy sinh mạng sống, sẵn sàng đổ máu để bảo toàn Linh địa. Họ ngày đêm thay phiên nhau canh phòng, hễ thấy đoàn xe cày ủi của bọn cướp đất tiến vào là nằm lăn trước mũi xe, dùng thân người chặn bánh xe lại. Linh mục quản nhiệm đã nuôi dưỡng anh em trong thời gian bảo vệ này và hứa sẽ lo an táng lẫn chu cấp gia đình nếu anh em tử nạn. Thấy thế, lũ linh địa tặc đã khựng lại để bày mưu tính kế khác. Được biết, tháng 9-2002, các anh em này cũng đã một lần dũng cảm ngăn chận một chiếc xe tính ủi đất đồi Thánh giá.

Cho tới nay, nhà nước chỉ công nhận cho Trung tâm Thánh Mẫu La Vang được quyền sử dụng 6ha5. 17ha còn lại, phải chăng chính quyền CS tỉnh QT sẽ đưa vào kế hoạch biến xã Hải Phú (bao trùm Linh địa La Vang) thành khu du lịch quy mô, như kiểu Văn Thánh, Đầm Sen ở Sài gòn. Đoạt được đất của thánh địa rồi xây những trò vui chơi trên đó, sẽ vừa thu được lợi nhuận, vừa phá được bầu khí linh thiêng tĩnh lặng của chốn hành hương (như CS đang làm với Khu vui chơi giải trí Thiên An - Thủy Tiên tại Huế)!!! Đáo để thật!!!

Ngày 20-2-2004, có một cuộc gặp gỡ giữa Ban Tôn giáo tỉnh TT-H với Tổng giáo phận tại tòa TGM (gồm Đức TGM, cha Tổng đại diện, 5 cha hạt trưởng, 9 bề trên chủng viện và dòng tu, 2 giáo dân). Tất cả phía TGP đã thẳng thắn nêu lên những khó khăn do ch