BÁO CÁO VỀ TÌNH HÌNH NHÂN QUYỀN Ở CÁC NƯỚC, NĂM 2003
Cục Dân chủ, Nhân quyền và Lao động, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ
Ngày 25/2/2004

VIỆT NAM

Việt Nam là quốc gia một đảng do Ðảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo và kiểm soát. Ðảng có vai trò lãnh đạo then chốt theo quy định của Hiến pháp và việc các Ðảng viên nắm giữ tất cả các vị trí chủ chốt trong chính phủ đảm bảo vai trò bậc nhất của đường lối do Bộ Chính trị đề ra và cho phép Ðảng vạch ra những khung chính sách quốc gia lớn. Trong những năm gần đây, Ðảng đã giảm dần sự can thiệp vào các hoạt động của Chính phủ và cho phép Chính phủ có vai trò lớn hơn trong việc thực hiện các chính sách. Quốc hội vẫn chịu sự chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, tuy nhiên, Chính phủ vẫn tiếp tục tăng cường năng lực và cải tổ bộ máy quan liêu của Quốc hội gồm 498 đại biểu. Đại biểu Quốc hội được chọn lựa thông qua bầu cử vào tháng 5/2002 và hầu hết các ứng cử viên đều được xem xét lý lịch kỹ lưỡng bởi Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, một cơ quan thuộc Đảng Cộng sản Việt Nam quản lý các tổ chức xã hội của Việt Nam. Khoảng 90% đại biểu là Ðảng viên. Tuy nhiên, Quốc hội tiếp tục đóng một vai trò ngày càng quan trọng như một diễn đàn bàn về các vấn đề của các địa phương và các tỉnh và là nơi để chỉ trích tình trạng tham nhũng và kém hiệu quả ở các địa phương và trong cả nước, Quốc hội đã đạt được những tiến bộ trong việc cải thiện sự minh bạch trong các hệ thống quy phạm pháp luật. Bộ phận tư pháp chịu sự ảnh hưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam và của Chính phủ.

An ninh trong nước là trách nhiệm hàng đầu của Bộ Công an, tuy nhiên, ở những khu vực xa xôi thì quân đội vẫn là đại diện quan trọng nhất của Chính phủ đóng vai trò xây dựng cơ sở hạ tầng và an ninh xã hội khác, kể cả duy trì trật tự trị an khi có biến động. Từ năm 2001, quân đội đóng vai trò to lớn ở Tây Nguyên bằng việc tăng cường hạn chế các cuộc tụ tập, thực hiện bắt giữ người và hạn chế đi lại. Bộ Công an phụ trách cảnh sát, một lực lượng điều tra an ninh quốc gia đặc biệt và những lực lượng khác để đảm bảo an ninh trong nước. Bộ Công an triển khai luật pháp và những quy định thường hạn chế đáng kể tự do cá nhân và vi phạm các quyền con người khác. Bộ này cũng duy trì một hệ thống đăng ký hộ khẩu và an ninh khu phố để kiểm soát dân số, tập trung vào những kẻ bị tình nghi có dính líu hay có khả năng dính líu vào các hoạt động chính trị bất hợp pháp, tuy nhiên hệ thống này đã trở nên kém rành mạch, gây ảnh hưởng và xâm phạm vào cuộc sống hàng ngày của hầu hết người dân. Trong khi chính quyền dân sự nhìn chung duy trì sự kiểm soát hiệu quả đối với các lực lượng an ninh, có những báo cáo nói rằng có các thành phần thuộc các lực lượng an ninh đã hành động một cách độc lập bên ngoài thẩm quyền của chính quyền. Lực lượng công an cũng có nhiều vụ vi phạm nhân quyền.

Ðất nước của khoảng 80 triệu dân này đang trải qua thời kỳ quá độ từ một nền kinh tế hoàn toàn kế hoạch hóa tập trung sang “nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa”. Trong năm qua, tăng trưởng Tổng Sản phẩm Quốc nội là xấp xỉ 7% và tỷ lệ lạm phát ở mức xấp xỉ 2,2% vào thời điểm cuối năm. Các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản sử dụng 62,5% lao động và chiếm 23% tổng sản lượng kinh tế. Công nghiệp và xây dựng đóng góp 38,5% tổng sản lượng kinh tế, trong khi ngành dịch vụ chiếm 38,5%. Trong năm qua, giải ngân viện trợ phát triển chính thức đạt hơn 1,4 tỷ đô-la. Trong 10 năm qua, mức đói nghèo chung giảm đáng kể; đến năm 2002, khoảng 30% dân số sống dưới mức đói nghèo. Ðặc biệt, ở Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội, cải cách kinh tế đã nâng cao mức sống và giảm sự kiểm soát, can thiệp của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chính phủ vào cuộc sống hàng ngày của người dân, tuy nhiên, nhiều người dân ở các vùng nông thôn hẻo lánh, nhất là các dân tộc thiểu số ở vùng Cao nguyên Tây Bắc, Tây Nguyên và các vùng duyên hải miền trung vẫn sống trong tình trạng đói nghèo nghiêm trọng. Sự chênh lệch về thu nhập và phát triển giữa khu vực đô thị và nông thôn và giữa các khu vực đô thị đang tăng lên. Tình trạng thất nghiệp hoặc bán thất nghiệp vẫn là những vấn đề lớn. Chính phủ đã có những bước đi đáng kể trong việc cải thiện sự minh bạch pháp lý đối với các doanh nghiệp. Tháng 12/2002, Quốc hội đã sửa đổi Luật về Ban hành Các Văn bản Quy phạm Pháp luật, luật này quy định rằng hầu hết các văn bản pháp lý phải được đăng trên Công báo Chính phủ. Ngày 1/7, để đáp ứng quy định này, Công báo Chính phủ đã được phát hành hàng ngày trong khi trước đây Công báo ra 6 số một tháng.

Tình hình nhân quyền của Chính phủ vẫn còn kém và Chính phủ tiếp tục các vi phạm nhân quyền nghiêm trọng. Chính phủ vẫn không cho công dân quyền được thay đổi chính phủ của mình. Cảnh sát đôi khi đánh đập những người tình nghi khi bắt bớ, giam giữ và thẩm vấn họ. Một vài nguồn tin còn cho biết lực lượng an ninh giam giữ, đánh đập và chịu trách nhiệm về sự mất tích của một số người trong năm qua. Các vụ tùy tiện giam giữ công dân vẫn tiếp tục, kể cả giam giữ vì bày tỏ quan điểm chính trị và tôn giáo một cách hòa bình. Trừ một số trường hợp ngoại lệ, điều kiện sống trong nhà tù vẫn hà khắc, đặc biệt ở một số tỉnh vùng sâu, và có tin một số người đã chết vì bị đối xử tàn tệ trong thời gian giam giữ. Các nhà tù thường bắt phạm nhân phải làm việc với mức thù lao rất ít và không có tiền công. Ngành tư pháp không độc lập hoạt động và Chính phủ không công nhận quyền được xét xử công bằng và nhanh chóng đối với một số công dân. Chính phủ tiếp tục giam giữ một số tù nhân chính trị. Chính phủ hạn chế quyền riêng tư của công dân mặc dù vẫn tiếp tục có xu hướng giảm bớt sự can thiệp của Chính phủ vào cuộc sống hàng ngày của công dân. Chính phủ hạn chế đáng kể quyền tự do ngôn luận, báo chí, tụ tập và lập hội. Chính phủ tiếp tục chính sách có từ lâu là không khoan dung đối với phần lớn các hình thức bất đồng chính kiến và tăng cường các nỗ lực nhằm kiểm soát sự bất đồng chính kiến trên Internet. Lực lượng an ninh tiếp tục các biện pháp hạn chế đối với các cuộc tụ tập công cộng và đi lại ở một số vùng trong nước, chủ yếu là ở Tây Nguyên và Cao nguyên Tây Bắc. Chính phủ cho phép các quan chức dân bầu và dân thường được hưởng quyền tự do ngôn luận và hội họp nhiều hơn để bày tỏ những vấn đề bức xúc tại những diễn đàn được chấp thuận. Chính phủ nghiêm cấm các tổ chức xã hội, lao động, chính trị có tính độc lập và những tổ chức như thế chỉ được hoạt động dưới sự quản lý của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Chính phủ hạn chế tự do tôn giáo và hoạt động của các tổ chức tôn giáo không được Nhà nước chấp thuận. Cá biệt, các tín đồ Phật giáo, Hòa Hảo và Tin lành tích cực trong các tổ chức không có đăng ký thì bị chính quyền gây phiền nhiễu và bắt giữ. Chính phủ áp đặt một số hạn chế đối với quyền tự do đi lại của một số người bị coi là mối đe dọa đối với chính quyền. Việc tiếp cận Tây Nguyên của các nhà quan sát nước ngoài đã được cải thiện từ năm 2002, nhưng những người đến thăm khu vực này thường bị theo dõi và có các viên chức an ninh đi cùng. Chính phủ tiếp tục hạn chế đáng kể các quyền tự do dân sự với lý do an ninh quốc gia và ổn định xã hội. Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục nỗ lực đẩy mạnh cơ chế để công dân có thể kiến nghị với Chính phủ và để các nạn nhân của các vụ án oan, sai có thể được bồi thường. Chính phủ không cho phép các tổ chức nhân quyền được thành lập hoặc hoạt động. Bạo lực và phân biệt xã hội đối với phụ nữ vẫn tiếp tục là vấn đề gây quan ngại. Nạn mại dâm trẻ em cũng là vấn đề nhức nhối. Sự phân biệt đối xử của Chính phủ và xã hội đối với một số dân tộc thiểu số vẫn tiếp tục là một vấn đề. Chính phủ hạn chế một số quyền căn bản của người lao động như tự do lập hội mặc dù Chính phủ đã hợp tác với Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và các nhà tài trợ quốc tế nhằm nâng cao việc thực hiện Luật Lao động hiện hành. Các báo cáo cho thấy trẻ em làm việc trong tình trạng bị bóc lột. Chính phủ nhận thức được rằng lao động trẻ em là một vấn đề và có những nỗ lực để giải quyết vấn đề này. Buôn bán phụ nữ và trẻ em với mục đích mại dâm ở trong nước và ra nước ngoài tiếp tục là những vấn đề nghiêm trọng và các báo cáo cho biết tình hình buôn bán phụ nữ sang Trung Quốc và Đài Loan để thực hiện những vụ hôn nhân đã được thỏa thuận hoặc bị ép buộc vẫn tiếp diễn.

TÔN TRỌNG NHÂN QUYỀN

PHẦN 1. TÔN TRỌNG PHẨM GIÁ CON NGƯỜI, TRONG ĐÓ CÓ QUYỀN TỰ DO KHÔNG BỊ:

a. Tước đoạt cuộc sống một cách tùy tiện và bất hợp pháp

Không có các vụ sát hại chính trị trong năm qua. Tuy nhiên, có các báo cáo về các vụ giết người do các lực lượng an ninh thực hiện. Trong tháng 7, có tin cảnh sát ở huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang đã đánh chết Vang Seo Giao, một cựu Đảng viên đã chuyển sang theo Thiên chúa giáo, và ném xác anh ta xuống suối vì đã không từ bỏ đức tin Tin lành của mình. Cũng có tin là cảnh sát đã đánh chết một tín đồ Tin lành khác, Mua Say So, vì đã chỉ trích Chính phủ về việc Chính phủ được cho là đã đánh chết anh của anh ta, Mua Bua Seng. Trong tháng 9, cảnh sát tỉnh Nam Định đã đánh chết Trần Minh Đức khi anh này bị bắt giam sau một vụ xung đột gia đình. Không có báo cáo gì về những biện pháp nào đã được áp dụng đối với các quan chức dính dáng đến các vụ giết người này. Trong năm qua, có tin cảnh sát tỉnh Quảng Nam đã tra tấn Nguyễn Ngọc Châu đến chết trong khi hỏi cung anh ta khi anh ta bị truy tố về tội giết người. Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao đã đề nghị truy tố 3 sỹ quan cảnh sát bị quy là đã gây ra vụ đánh chết người nói trên; vụ này đang chờ được xử lý vào cuối năm 2003.

Hai sĩ quan cảnh sát ở tỉnh Vĩnh Phú bị cáo buộc đã tra tấn đến chết Khong Van Thoi trong tháng Một năm 2002 và đang đợi ra tòa vào cuối năm. Hai giám thị nhà tù bị buộc tội giết chết phạm nhân Pham Van Dung ở tỉnh Hải Dương tháng 9 năm 2002, và cũng đang đợi ra tòa vì ngộ sát vào cuối năm nay.

b. Mất tích

Đã có tin tức đáng tin cậy nói rằng một số người dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên và Cao nguyên Tây Bắc đã bị bắt hoặc bị giam giữ nhưng đã không trở về với gia đình họ.

Tháng 8, Tòa án Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh thông báo với gia đình của Phạm Văn Tường, một cựu hòa thượng trong tổ chức Phật giáo Thống nhất Việt Nam (UBCV) trước đây có tên là Thích Trí Lực cho đến khi hoàn tục năm 1997, rằng ông đang bị giam ở Thành phố Hồ Chí Minh chờ xét xử về một số tội danh không được nêu rõ. Tháng 7/2002, có tin Tường đã bị ép buộc phải quay về nước từ Campuchia trong khi ông đã được Cao ủy Liên Hợp Quốc về Người Tị nạn trao quy chế tị nạn ở Campuchia. Tòa án đã hoãn xét xử ông, kế hoạch ban đầu là xét xử vào ngày 1/8; gia đình ông đã không được đến thăm ông, và đến cuối năm 2003 vẫn chưa có ngày giờ xét xử mới.

Tháng 8/2002, ở huyện M'Drak, tỉnh Đak Lak, cảnh sát đã đối đầu với 120 dân làng đang cố gắng ngăn chặn việc bắt giữ một linh mục đạo Tin lành là người dân tộc thiểu số tên là Y Su Nie và hai người con trai lớn của ông ta. Sau một lúc đôi co hỗn loạn, cảnh sát đã bắt tất cả 120 người. Phần lớn những người bị bắt đều được tha sau vài ngày nhưng có từ 20 đến 30 dân làng không thấy trở về nhà. Cảnh sát không công nhận đã bắt giữ họ. Tháng 10/2002, cảnh sát cho biết rằng họ đã bắt giữ Y Su Nie và một người khác.

Cũng vào tháng 8/2002, ở Đak Lak, cảnh sát bắt giữ 240 người trong một cuộc họp tại một nhà thờ tại gia. Phần lớn những người bị bắt giữ đều được tha trong vài ngày nhưng 47 người không thấy trở về nhà. Cảnh sát không thừa nhận là đã bắt giữ họ.

c. Tra tấn và các hành động đối xử hoặc trừng phạt độc ác, vô nhân tính hoặc hạ nhục

Luật pháp nghiêm cấm lạm dụng thể xác; tuy nhiên cảnh sát đôi khi vẫn đánh đập người bị tình nghi trong quá trình bắt giữ hoặc trong khi họ bị giam giữ. Có tin cảnh sát đã đánh chết ít nhất hai can phạm bị giam giữ trong năm 2002 (xem Phần 1.a).

Không có thông tin gì về những biện pháp nào đã được áp dụng đối với hai giám thị được cho là đã đánh trọng thượng một phạm nhân tại một nhà tù ở tỉnh Hải Dương vào tháng 8/2002.

Có dư luận nói là điều kiện giam giữ tù nhân thường là rất hà khắc, nhưng nói chung không đe dọa đến tính mạng của họ. Trong năm qua, cũng như trong năm 2002, các nhà ngoại giao được chọn lọc làm quan sát viên đã đến thăm ít nhất 2 nhà tù và thấy các điều kiện ở đó thật khắc khổ nhưng nhìn chung chấp nhận được.

Đàn ông và đàn bà được giam riêng trong nhà tù. Những tội nhân ít tuổi được cách ly với những người trưởng thành. Quá chật chội vì đông người, không đủ ăn và điều kiện vệ sinh tồi tệ vẫn là những vấn đề nghiêm trọng ở nhiều nhà tù.

Có dư luận cho rằng các tù nhân, kể cả những người bị giam vì các lý do chính trị, bị điều chuyển một cách độc đoán đến các khu biệt giam đồng thời bị tước bỏ quyền được đọc và viết các tài liệu tới vài tháng. Không như các năm trước, không có tin gì nói rằng một số phạm nhân đã bị biệt giam trong năm qua.

Những can phạm chờ xét xử thường được giam riêng rẽ với các phạm nhân đã bị kết án và không có quyền được thân nhân đến thăm. Các quan chức lãnh sự được phép gặp các can phạm là công dân nước họ nhưng thường phải sau một khoảng thời gian chờ từ 4 đến 8 tuần. Không như các năm trước, không có tin gì nói rằng điều kiện giam giữ đối với những can phạm chờ xét xử thì khắc nghiệt hơn so với những người đã bị kết tội hoặc kết án, tuy nhiên, can phạm chờ xét xử đôi khi không được tiếp xúc với luật sư hoặc người nhà. Phần lớn tù nhân đều được chăm sóc y tế cơ bản. Một số tù nhân chính trị và tù nhân khác không được quyền gặp thân nhân. Các tù nhân nói chung phải làm việc nhưng không nhận được tiền công (xem Phần 6.c). Các tù nhân bị kết án lao động khổ sai phàn nàn rằng họ không được ăn uống và chăm sóc y tế đầy đủ để giữ sức khỏe, đặc biệt là ở những khu vực ở vùng sâu đầy bệnh tật. Mặc dù các tù nhân chính trị và tôn giáo thường bị giam giữ trong điều kiện khắc nghiệt và hạn chế về chăm sóc y tế ở các nhà tù trong vùng sâu như trại Z30a tại Xuân Lộc, một khu vực bị cách ly ở tỉnh Đồng Nai, không có bằng chứng cho thấy điều kiện ở đây khác với những nhà tù có các tù nhân bình thường.

Trong năm qua, cũng như trong năm 2002, Chính phủ đã cho phép các nhà ngoại giao được chọn lọc làm quan sát viên đã đến thăm các nhà tù, tuy nhiên, Chính phủ đã không cho phép Uỷ ban Chữ thập Đỏ Quốc tế đến thăm các tù nhân.

d. Bắt giữ, giam cầm hoặc buộc lưu vong một cách tùy tiện

Pháp luật nghiêm cấm việc bắt bớ và giam giữ độc đoán, tuy nhiên, Chính phủ tiếp tục bắt giữ và giam cầm công dân một cách tùy tiện. Một vài người đã bị bắt giữ và giam cầm vì đã thể hiện quan điểm chính trị và tôn giáo của họ một cách hòa bình. Ngoài ra, đã có tin là một vài người bị bắt hoặc giam cầm trong năm 2002 đã không trở về nhà (xem Phần 1.b). Bộ luật Tố tụng Hình sự quy định nhiều quyền đối với những người bị giam cầm, trong đó có quyền của người bị buộc tội được mời luật sư có mặt trong thời gian bị hỏi cung; tuy nhiên, trên thực tế đôi khi Chính phủ phớt lờ những quyền tự bảo vệ hợp pháp này. Hơn thế nữa, một văn bản đã tồn tại nhiều năm nay hướng dẫn về biện pháp quản chế hành chính cho phép nhân viên an ninh có quyền lực rộng rãi có thể bắt các cá nhân phải chịu quản thúc tại gia, nếu họ tin rằng người bị tình nghi là mối đe dọa đối với "an ninh quốc gia" hoặc thậm chí vì các lý do ít nghiêm trọng hơn, mà không cần xét xử.

Bộ luật Hình sự quy định thời hạn mười hai tháng cho việc giam giữ để điều tra, tuy nhiên, đôi khi Chính phủ giam giữ người hơn 1 năm theo quy chế này. Không có quy định về thời hạn đối với việc hội đồng xét xử (một cơ chế bao gồm ít nhất một thẩm phán quan tòa và 2 hội thẩm viên) ra phán quyết về một vụ án (xem Phần 1.e), tuy nhiên, có quy định rằng trong vòng 3 tháng phải xét xử, bác bỏ, hoặc trả lại hồ sơ vụ án để điều tra lại một khi thời gian điều tra mười hai tháng kết thúc. Trước khi bị chính thức buộc tội, một người bị giam giữ có quyền thông báo cho gia đình về tình trạng của mình, và trong hầu hết các trường hợp, cảnh sát thông báo cho gia đình về nơi người đó bị giam giữ. Người bị giam giữ có thể liên lạc với luật sư trước khi bị buộc tội, nếu được thủ trưởng cơ quan điều tra cho phép. Sau khi chính thức bị buộc tội, người bị giam giữ có quyền liên lạc với luật sư, tuy nhiên không rõ là quyền này có được tôn trọng trong thực tế hay không.

Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao (cơ quan có trách nhiệm điều tra các vụ án và đưa ra truy tố) tống đạt các lệnh bắt giữ, nói chung là theo yêu cầu của cơ quan công an, tuy nhiên, cảnh sát có thể bắt người mà không cần lệnh, căn cứ vào khiếu kiện của một bên về vụ phạm tội. Trong những trường hợp đó, Viện Kiểm sát phải tống đạt lệnh bắt giữ có hiệu lực trở về trước. Trừ khi được kiểm sát viên điều tra ủy quyền cụ thể, cơ quan công an thường cấm người bị giam giữ không được tiếp xúc với luật sư của mình trong thời gian viện kiểm sát đang điều tra vụ án, có thể kéo dài đến một năm và có thể không đưa ra lời buộc tội chính thức nào. Tương tự, các thân nhân có thể thăm người bị giam giữ chỉ khi được nhân viên điều tra cho phép. Thời gian giam giữ trước khi xét xử được tính cho đến khi bị kết tội và tuyên án.

Tòa án có thể buộc nhiều người phải chịu quản chế hành chính với mức tới năm năm sau khi hết hạn tù giam. Những quy định này được thi hành không thống nhất. Các quan chức Chính phủ sử dụng biện pháp quản chế hành chính đối với những người bị quản thúc tại gia với mức tới hai năm mà không cần xét xử (xem Phần 2.d). Ví dụ, ít nhất 3 nhà sư của UBCV đã bị kết án hai năm quản thúc tại gia vào tháng 10 và cho đến cuối năm 2003 vẫn bị quản thúc tại gia.

Những người bị bắt vì bày tỏ quan điểm một cách hòa bình bị buộc tội theo một số điều luật của Bộ luật Hình sự, luật này đặt ngoài vòng pháp luật những hành vi chống lại Nhà nước. Ngày 17/3, cảnh sát bắt giam nhà hoạt động dân chủ Nguyễn Đan Quế vì đã cung cấp các thông tin chỉ trích đất nước cho các nhà báo nước ngoài (xem Phần 2.a). Ngày 18/6, một tòa án Hà Nội đã kết án Tiến sỹ Phạm Hồng Sơn 13 năm tù và 3 năm quản thúc tại gia (xem Phần 2.a). Bản án của ông đã được giảm xuống năm năm tù giam tại phiên phúc thẩm. Ngày 31/12, Nguyễn Vũ Bình, một nhà báo bị bắt giam hồi tháng 9/2002, bị một tòa án ở Hà Nội kết tội là gián điệp sau khi ông chỉ trích hiệp định biên giới mà Việt Nam ký với Trung Quốc và gửi bản điều trần về các vấn đề nhân quyên ở Việt Nam đến một chính phủ nước ngoài. Bình bị kết án 7 năm tù giam và 3 năm quản thúc tại gia. Các nhà ngoại giao và các phóng viên nước ngoài đã không được phép đến dự cả hai phiên tòa nói trên.

Cảnh sát đã thu gom trẻ lang thang ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh và tạm giữ các em ở các trại trẻ em trước khi diễn ra Đại hội Thể thao Đông Nam Á vào tháng 12.

Trong năm 2002, nhà hoạt động Nguyễn Khắc Toàn đã bị kết án mười hai năm tù giam vì đã phát tán các bài viết chỉ trích Chính phủ trên Internet.

Tháng 12/2002, cảnh sát bắt giam nhà hoạt động dân chủ Phạm Quế Dương và Trần Văn Khuê (xem Phần 2.a), đến cuối năm họ vẫn chưa được xét xử. Ngoài ra, 19 lãnh tụ Tin lành người Hmong, trong đó có Mua A Ho, Cu Van Long và Sua Song Vu, có thể vẫn còn bị giam giữ. Không rõ liệu một vài người được cho là đã bị giam giữ từ các năm trước bao gồm Võ Tấn Sáu, Phan Thị Tiêm và Trần Thị Duyên, Lê Hữu Hòa, Mã Văn Chính và Lu Seo Dieu đã được xét xử hay chưa.

Hiến pháp không quy định việc cưỡng bức lưu vong, và Chính phủ đã không sử dụng biện pháp này.

e. Không được xét xử công khai bình đẳng

Hiến pháp quy định vai trò độc lập của thẩm phán và hội thẩm viên; tuy nhiên, trong thực tế thì Đảng Cộng sản Việt Nam kiểm soát chặt chẽ tòa án ở các cấp, lựa chọn thẩm phán với tiêu chuẩn tối thiểu là phải có phẩm chất chính trị. Các biện pháp tự bảo vệ một cách hợp hiến còn thiếu trầm trọng. Đảng Cộng sản Việt Nam có ảnh hưởng lớn đến các vụ án điểm và những vụ án có nội dung chống đối hoặc gây thiệt hại cho Đảng Cộng sản Việt Nam hoặc Nhà nước. Trong năm qua, Đảng Cộng sản Việt Nam và các quan chức chính phủ đã có xu hướng gây ảnh hưởng đến quyết định của tòa án bằng cách nói thẳng ý muốn của họ với các hội thẩm viên và thẩm phán xét xử vụ án. Quốc hội bỏ phiếu cho những ứng cử viên do Chủ tịch nước giới thiệu để bầu Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao và Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao. Quốc hội cũng quản lý ngân sách của ngành tư pháp bao gồm tiền lương của thẩm phán giống như quản lý ngân sách và tiền lương của toàn bộ các cơ quan trong Chính phủ. Chính quyền cấp tỉnh và huyện cấp phát tiền lương của thẩm phán theo từng cấp giống như với các công chức khác. Chủ tịch nước chỉ định tất cả các thẩm phán khác trừ Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao. Quyền này được qui định trong Hiến pháp. Tháng 9/2002, Chính phủ chuyển giao các tòa án địa phương từ Bộ Tư pháp cho Tòa án Nhân dân Tối cao (TANDTC) quản lý trong một nỗ lực nhằm tăng cường sự độc lập của ngành tư pháp. Không có bằng chứng nào cho thấy sự thay đổi này có bất cứ tác động nào đến sự độc lập của các tòa án.

Cơ chế bổ nhiệm thẩm phán và hội thẩm viên còn phản ánh sự thiếu độc lập trong ngành tư pháp. Hội đồng Xét xử Tòa Sơ thẩm ở cấp huyện và tỉnh bao gồm các thẩm phán và hội thẩm viên, nhưng tòa phúc thẩm cấp tỉnh và TANDTC thì chỉ bao gồm các thẩm phán. Hội đồng Nhân dân chỉ định hội thẩm viên cấp huyện và cấp tỉnh. Hội thẩm viên phải có "phẩm chất đạo đức cao" còn không cần phải được đào tạo sâu về pháp lý. Hội đồng Nhân dân huyện và tỉnh chỉ định hội thẩm viên cấp dưới. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phải phê chuẩn các ứng cử viên vào vị trí hội thẩm viên TANDTC. Chủ tịch TANDTC chỉ định Chánh án Tòa án Nhân dân tỉnh và huyện với nhiệm kỳ năm năm. Chủ tịch TANDTC còn chỉ định các thẩm phán TANDTC trong số các ứng cử viên do một hội đồng tuyển chọn tư pháp phê chuẩn dưới sự chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Ảnh hưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với tòa án còn tăng lên vì Hội đồng Nhân dân chỉ định hội thẩm viên và vì thẩm phán có nhiệm kỳ hạn chế và phải chịu sự theo dõi kiểm tra.

Hệ thống tư pháp bao gồm TANDTC, Tòa án Nhân dân cấp huyện và tỉnh, tòa án quân sự, tòa án hành chính, kinh tế và lao động, và các tòa án khác theo luật định. Mỗi quận huyện trong cả nước đều có một tòa án nhân dân làm nhiệm vụ xét xử sơ thẩm các vụ án dân sự và hình sự. Mỗi tỉnh có một Tòa án Nhân dân cấp tỉnh làm nhiệm vụ xử phúc thẩm các vụ án do tòa án huyện trình lên cũng như xử sơ thẩm các vụ án khác. TANDTC là tòa án cấp cao nhất xét xử giám đốc thẩm và tái thẩm. TANDTC chịu trách nhiệm trước Quốc hội. Tòa án hành chính giải quyết các khiếu kiện của công dân về việc lạm dụng hoặc tham nhũng của các quan chức.

Tòa án quân sự có cùng nguyên tắc hoạt động như các tòa án khác nhưng do Bộ Quốc phòng cấp ngân sách hoạt động. Các thẩm phán và hội thẩm là người của quân đội do TANDTC và Bộ Quốc phòng cùng chọn lựa nhưng do TANDTC giám sát hoạt động. Bộ Quốc phòng cử đại diện tham gia hội đồng tuyển chọn tư pháp và chánh án tòa án quân sự trung ương là Phó Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao. Một luật của năm 2002 quy định các tòa án quân sự có thẩm quyền xét xử các vụ án hình sự liên quan đến các pháp nhân của quân đội bao gồm cả các doanh nghiệp quân đội. Quân đội có quyền chọn sử dụng tòa hành chính, kinh tế hoặc lao động để xử các vụ án dân sự.

Bản thân Mặt trận Tổ quốc Việt Nam không có tư cách giải quyết các vấn đề pháp lý. Ngoài ra, Đảng Cộng sản Việt Nam và Chính phủ còn thành lập các ủy ban đặc biệt để giúp giải quyết các tranh chấp ở địa phương.

Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao truy tố tội danh của người bị buộc tội và cử công tố viên tham gia phiên tòa. Một hội đồng xét xử, bao gồm một thẩm phán và một hoặc nhiều hội thẩm viên, sẽ xác định việc bị cáo vô tội hay có tội và thông qua bản án. Mặc dù Hiến pháp khẳng định rằng các công dân được coi là vô tội cho đến khi bị chứng minh là phạm tội, nhưng một chuyên gia pháp lý nước ngoài đã phân tích hệ thống tòa án trong năm 2000 và thấy rằng hơn 95% những người bị buộc tội đều bị kết tội. Một số luật sư phàn nàn rằng các thẩm phán nói chung đều có thiên kiến theo hướng có tội.

Các luật sư và thẩm phán được đào tạo còn thiếu và không có hội luật sư độc lập. Ở cấp Tòa án Tối cao, năm 2002 còn thiếu 20% thẩm phán đủ năng lực. Theo một quan chức Liên Hợp Quốc, số thẩm phán ở tòa án cấp tỉnh cần tăng thêm 30% đến 40%. Tiền lương thấp đã cản trở sự phát triển nghề nghiệp của thẩm phán được đào tạo. Một số ít thẩm phán đã qua đào tạo pháp lý chính qui thì lại thường học ở các nước có hệ thống pháp lý xã hội chủ nghĩa. Các thẩm phán trẻ được đào tạo lại ít có ảnh hưởng trong hệ thống tư pháp này.

Chính phủ đã thực hiện các chương trình đào tạo để giải quyết vấn đề thiếu thẩm phán và các quan chức tòa án khác. Một số chính phủ nước ngoài và Chương trình Phát triển của Liên Hợp Quốc (UNDP) đã hỗ trợ để tăng cường xây dựng pháp quyền và một hệ thống tư pháp hiệu quả hơn, tuy nhiên, việc thiếu cởi mở trong qui trình xét xử hình sự và hệ thống tư pháp tiếp tục thiếu tính độc lập đã làm giảm hiệu quả của những nỗ lực này.

Mặc dù Hiến pháp qui định quyền tư vấn pháp luật cho những người bị buộc tội hình sự, việc thiếu luật sư làm cho qui định này không thể thực thi. Với tình hình chỉ có một vài luật sư đáp ứng tiêu chuẩn, công tố viên thường làm cả hai nhiệm vụ truy tố và bào chữa, dẫn đến việc tư vấn pháp lý thường không giúp ích nhiều cho bị cáo. Nhất quán với hệ thống chính trị theo chủ nghĩa Mác-Lênin, Chính phủ yêu cầu Đoàn Luật sư phải là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Ở cấp tỉnh, Đoàn Luật sư phụ thuộc vào các đại diện của Chính phủ trung ương, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội đồng Nhân dân tỉnh và Ủy ban Nhân dân tỉnh.

Các phiên tòa xét xử nói chung được tổ chức công khai; tuy nhiên, cơ quan tòa án đôi khi xử kín hoặc hạn chế người tham gia trong những vụ án nhạy cảm. Bị cáo có quyền xuất hiện trong phiên tòa xét xử và có luật sư bào chữa. Bị cáo hoặc luật sư bào chữa có quyền kiểm tra chéo với nhân chứng, tuy nhiên, có những báo cáo tin cậy cho biết bị cáo không được phép biết bằng chứng của Chính phủ trước khi xét xử, kiểm tra chéo với nhân chứng hoặc phản đối các lời khai. Các luật sư cho biết họ thường có ít thời gian trước khi xét xử để kiểm tra bằng chứng sẽ được đưa ra buộc tội thân chủ của họ. Những người bị kết tội có quyền kháng án. Tòa án không công bố nội dung các phiên tòa.

Chính phủ tiếp tục bỏ tù những người bày tỏ một cách hòa bình những quan điểm tôn giáo và chính trị có tính đối lập. Không thể ước tính số lượng chính trị phạm vì Chính phủ thường không công khai những vụ bắt bớ, bác bỏ khái niệm tù nhân chính trị và tôn giáo, và đôi khi tiến hành xử và tuyên án kín. Được biết có 14 tù nhân bị giam giữ vì các lý do chính trị và 21 tù nhân bị giam giữ vì các lý do tôn giáo. Các nguồn khác ước tính con số đó có thể còn cao hơn. Trong số những người bị cho là đang bị tạm giam hoặc đang ở trong tù có bác sĩ Nguyễn Đan Quế, đại tá Phạm Quế Dương, Trần Văn Khuê, Trần Dũng Tiến, Phạm Hồng Sơn, Nguyễn Vũ Bình, Nguyễn Đình Huy (có tin ông này đang bị bệnh Parkinson), Lê Chí Quang, Nguyễn Khắc Toàn, nhà báo Phạm Thái, và những người hoạt động tôn giáo như cha Nguyễn Văn Lý, Ngô Văn Thông, Phạm Minh Trí, Lê Minh Triết, Nguyễn Châu Lang, Trương Văn Đức, Bùi Văn Huệ, Đinh Trỗi, Phạm Văn Tường, Hồ Văn Trọng, Ha Hai, Thích Thiện Minh, Nguyễn Thiện Phụng, Nguyễn Văn Lia, Lý A Hu và Lý A Cho.

Chính phủ đã ân xá cho ít nhất 750 tù nhân trong năm qua, nhưng được biết là không có tù nhân chính trị hay tôn giáo nào trong số đó, tuy nhiên Chính phủ đã giảm án cho ít nhất là 4 tù nhân chính trị trong năm qua.

Chính phủ cho rằng họ không giam giữ bất kỳ tù nhân chính trị hay tôn giáo nào và những người được cho là tù nhân chính trị đã bị kết tội vi phạm luật an ninh quốc gia hoặc các luật hình sự chung khác. Tháng 2, trước Tết Âm lịch, chính quyền địa phương đã trả tự do hoặc giảm án cho 246 tù nhân ở các nhà tù Chí Hòa và Bo La của Thành phố Hồ Chí Minh vì đã cải tạo tốt. Nhân ngày Quốc khánh 2/9, chính quyền địa phương đã ân xá thêm 544 tù nhân ở Hà Nội, Hải Phòng, và Thành phố Hồ Chí Minh, trả tự do cho 120 người trước thời hạn và giảm án cho số còn lại từ hai tháng đến hai mươi tháng. Bộ Ngoại giao cho biết không ai trong số những người được ân xá nằm trong danh sách những người được quan tâm của các chính phủ nước ngoài và các tổ chức phi chính phủ (NGO).

Chính phủ không cho phép các tổ chức nhân đạo tiếp xúc với tù nhân chính trị.

f. Can thiệp tùy tiện vào sinh hoạt riêng tư, gia đình, chỗ ở hoặc thư tín

Hiến pháp qui định quyền riêng tư về chỗ ở và thư từ; tuy nhiên, Chính phủ rất hạn chế quyền này. Đăng ký hộ khẩu và hệ thống dân phòng theo cụm dân cư hình thành nhằm theo dõi mọi công dân nhưng mức độ và cường độ lại giảm hơn so với trước đây và thường không gây ảnh hưởng đến phần lớn người dân. Chính quyền nói chung tập trung vào những đối tượng bị coi là có quan điểm chỉ trích Chính phủ hoặc những người bị nghi ngờ là dính líu đến các hoạt động chính trị hoặc tôn giáo bị cấm. Công dân được yêu cầu đăng ký với cảnh sát khi họ rời nơi cư trú, ở qua đêm tại một địa điểm khác, hoặc khi họ thay đổi nơi ở mặc dù việc này thường bị vi phạm, tuy nhiên, Chính phủ dường như đã tăng cường thực thi những yêu cầu này ở một số huyện ở Tây Nguyên và các tỉnh tây bắc. Ngày 18/8, cảnh sát đã áp dụng quy định này để đi vào một nhà thờ Tin lành tại gia bất hợp pháp ở Thành phố Hồ Chí Minh, dẫn đến một vụ cãi lộn và kết quả là 2 người đứng đầu nhà thờ bị giam giữ trong một thời gian ngắn. Phần lớn người dân muốn đi lại trong nước để tìm việc làm hoặc đi thăm gia đình và bạn bè đều có thể làm mà không bị theo dõi, và phần lớn các gia đình vì muốn tìm việc làm mà phải rời đến những nơi khác đều không cần xin phép chính phủ (xem Phần 2.d). Vẫn còn có tin rằng những gia đình "di cư tự phát" không thể đăng ký hộ khẩu hoặc lấy giấy phép cư trú ở những nơi ở mới, gặp nhiều vấn đề pháp lý và hành chính. Ở khu vực đô thị, phần lớn người dân vẫn tự do tiếp xúc và làm việc với người nước ngoài. Về lý thuyết, Chính phủ yêu cầu những công dân làm việc cho các tổ chức nước ngoài phải được thẩm tra và tuyển dụng thông qua một công ty dịch vụ của nhà nước. Luật điều chỉnh các doanh nghiệp nước ngoài thì rộng rãi hơn. Trên thực tế, nhiều tổ chức nước ngoài, kể cả các phái đoàn ngoại giao, và doanh nghiệp nước ngoài tự thuê người cho họ và "đăng ký" những người này với công ty dịch vụ giới thiệu việc làm.

Về lý thuyết, việc dùng vũ lực để đột nhập vào nhà riêng là không được phép nếu không có lệnh của Viện Kiểm sát, tuy nhiên, trên thực tế, lực lượng an ninh hiếm khi tuân thủ yêu cầu này mà thường "yêu cầu" cho phép họ vào nhà với ngầm ý đe dọa là cần phải hợp tác. Trong một số trường hợp, người dân đã từ chối hợp tác trước những "yêu cầu" như vậy. Ở khu vực đô thị, lực lượng an ninh nói chung thường bỏ đi khi không nhận được sự hợp tác. Trong một trường hợp xảy ra đầu tháng 10, các sỹ quan an ninh đi vào một ngôi nhà ở tỉnh Gia Lai mà không được phép, tại đó, một nhà ngoại giao nước ngoài đang tiến hành phỏng vấn lãnh sự. Các sỹ quan an ninh đã quấy rối những người sống trong ngôi nhà và sau đó ngăn không cho quan chức lãnh sự nêu trên vào các ngôi nhà ở tỉnh Đắc Lắc.

Chính phủ đã mở và kiểm duyệt thư từ của các đối tượng mục tiêu, tịch thu bưu kiện và thư từ, và theo dõi các cuộc nói chuyện điện thoại và thông tin truyền qua fax. Chính phủ cắt đường dây điện thoại của một số đối tượng nhất định và liên tục làm ngắt dịch vụ điện thoại di động của họ. Việc làm này xem ra lẻ tẻ và không áp dụng thống nhất. Chính phủ theo dõi thư điện tử, tìm mật khẩu nhạy cảm và quản lý nội dung Internet (xem Phần 2.a).

Chính phủ không ép buộc tái định cư; tuy nhiên, nguồn tin đáng tin cậy cho biết Chính phủ buộc những tín đồ Tin lành người dân tộc thiểu số ở các tỉnh tây bắc và Tây Nguyên phải rời khỏi nơi ở mà không chuẩn bị nơi ở mới cho họ. Chính phủ còn tái định cư cho một số người để chuẩn bị xây dựng các công trình hạ tầng cơ sở. Theo luật, công dân được bồi thường trong những trường hợp tương tự nhưng khiếu nại xảy ra ở khắp nơi, kể cả từ chính Quốc hội, cho rằng việc bồi thường không thỏa đáng hoặc bị chậm. Chính phủ đã thừa nhận đã có các vấn đề trong các chương trình tái định cư trước đây.

Chính phủ thực hiện tổng động viên toàn diện đối với nam giới. Có trường hợp được miễn do không đủ sức khỏe, và sinh viên nói chung được hoãn cũng giống như những trường hợp đặc biệt khác. Những người được hoãn rất hiếm khi bị gọi đi làm nghĩa vụ quân sự. Không biết có sự khác nhau về tỷ lệ động viên giữa các dân tộc thiểu số hay không.

Tư cách hội viên của công dân trong các tổ chức quần chúng vẫn mang tính tự nguyện nhưng thường quan trọng đối với sự phát triển nghề nghiệp. Tư cách Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam vẫn là một sự hỗ trợ đối với sự thăng tiến trong các cơ quan của Chính phủ và doanh nghiệp nhà nước và có tính chất quyết định đối với việc đề bạt lên các vị trí cao hơn trong Chính phủ. Đồng thời, sự đa dạng hóa thành phần kinh tế khiến cho việc là Đảng viên trong các tổ chức quần chúng do Đảng lãnh đạo và trong Đảng Cộng sản Việt Nam giảm bớt ý nghĩa về vấn đề thu nhập và phúc lợi xã hội. Các đảng phái chính trị đối lập không được phép hoạt động.

Chính phủ tiếp tục thực hiện chính sách kế hoạch hóa gia đình, khuyến khích các gia đình có không quá hai con; chính sách này nhấn mạnh yếu tố cổ vũ chứ không ép buộc. Về nguyên tắc, Chính phủ có thể xét không đề bạt hoặc nâng lương cho những công chức có nhiều hơn hai con. Các quy định sửa đổi bổ sung về kế hoạch hóa gia đình được thông qua trong năm không cho phép phạt; các quan chức khẳng định các hình thức phạt chưa bao giờ là một phần chính thức của chính sách kế hoạch hóa gia đình.

Năm 2001, thân nhân của một số người có quan điểm chính trị khác với Chính phủ đã mất việc làm tại các doanh nghiệp nhà nước, tuy nhiên, phần lớn, nếu không muốn nói là tất cả, đều tìm được công việc tương đương hoặc tốt hơn tại các công ty tư nhân. Không có thông tin gì về những trường hợp tương tự có xảy ra trong năm 2002 hoặc 2003 hay không.

Chính phủ can thiệp vào việc phân phối các sách báo nước ngoài và tiếp cận truyền hình qua vệ tinh (xem Phần 2.a).

PHẦN 2: TÔN TRỌNG CÁC QUYỀN TỰ DO DÂN SỰ, GỒM:

a. Quyền tự do ngôn luận và báo chí

Hiến pháp quy định quyền tự do ngôn luận và quyền tự do báo chí; tuy nhiên, Chính phủ hạn chế đáng kể những quyền tự do này trên thực tế, nhất là đối với quyền tự do ngôn luận về chính trị và tôn giáo. Chính phủ áp dụng nhiều điều khoản về an ninh quốc gia và chống xuyên tạc quy định trong Hiến pháp và Bộ luật Hình sự để ngăn chặn mạnh mẽ các quyền tự do đó. Đảng Cộng sản Việt Nam, Chính phủ, và các tổ chức xã hội nằm dưới sự kiểm soát của Đảng kiểm soát tất cả các cơ quan báo chí, cả báo in lẫn báo điện tử. Chính phủ giám sát thông qua Bộ Văn hóa và Thông tin, bổ sung cho sự giám sát này là định hướng của Đảng và luật về an ninh quốc gia có nội dung đủ rộng để bảo đảm rằng các cơ quan báo chí trong nước tự kiểm duyệt chính họ. Trong năm qua, tổ chức NGO quốc tế Nhà báo Không Biên giới khẳng định Việt Nam là một trong 10 nước đàn áp tự do báo chí nhất thế giới.

Luật báo chí quy định nhà báo phải bồi thường bằng tiền cho những cá nhân hay tổ chức bị tổn hại do các bài báo của họ, dù những bài đó có đúng sự thật đi nữa. Các nhà quan sát lưu ý rằng luật này hạn chế phạm vi phóng sự điều tra. Một số báo đài tiếp tục thử mức hạn chế báo chí của chính phủ bằng cách in các bài báo phê phán các hành động của các quan chức Đảng và Chính phủ; tuy nhiên, quyền tự do phê phán Đảng Cộng sản Việt Nam và giới lãnh đạo cao cấp vẫn bị cấm. Tuy nhiên trong năm qua, có một số bài báo về những chủ đề thường được coi là nhạy cảm như vụ truy tố các quan chức cấp cao của Đảng trong phiên tòa xử trùm tội phạm Năm Cam. Chính phủ yêu cầu các quan chức phải xin phép bộ chủ quản trước khi cung cấp thông tin cho phóng viên nước ngoài. Các nhà báo phải được sự đồng ý của ban biên tập trước khi cung cấp thông tin.

Ðảng và Chính phủ chấp nhận việc thảo luận công khai một số chủ đề và phần nào đó cho phép có nhiều lời chỉ trích hơn trước. Luật này cho phép công dân góp ý công khai hơn về một chính phủ yếu kém, thủ tục hành chính, tham nhũng và chính sách kinh tế. Các nhà lãnh đạo cấp cao của Chính phủ và Ðảng đã đi thăm một vài tỉnh cố gắng giải quyết những lời than phiền của nhân dân. Tuy nhiên, vào ngày 29/1, Tòa án Nhân dân Hà Nội đã kết án tù bốn người từ 24 đến 42 tháng tù sau khi họ phổ biến khắp 61 tỉnh và Quốc hội các lá thư tố cáo chính sách giải phóng mặt bằng địa phương. Ngày 22/8, tòa án tỉnh Đồng Nai đã kết án 4 người từ 30 đến 42 tháng tù vì xúi giục nông dân khiếu nại chính sách đất đai của tỉnh.

Chính phủ tiếp tục cấm tự do ngôn luận thẩm vấn vai trò của Ðảng, chỉ trích các cá nhân lãnh đạo của chính phủ, thúc đẩy chủ nghĩa đa nguyên và dân chủ đa đảng, hoặc chất vấn các chính sách của chế độ về các vấn đề nhạy cảm như nhân quyền hay hiệp ước biên giới với Trung Quốc. Ranh giới vẫn còn tuỳ tiện giữa cái gọi là phát biểu kín về vấn đề nhạy cảm mà chính quyền sẽ chấp nhận và phát biểu công khai trong những lĩnh vực mà họ không cho phép. Ngày 17 tháng 3, cảnh sát đã bắt giam nhà hoạt động dân chủ Nguyễn Dân Quế về tội gián điệp vì đã cung cấp thông tin cho các phóng viên nước ngoài. Cuối năm, ông vẫn bị giam ở Thành phố Hồ Chí Minh, và gia đình ông không được phép đến thăm. Ngày 18/6, Tòa án Hà Nội đã kết án Bác sĩ Phạm Hồng Sơn 13 năm tù và 3 năm quản thúc trong một phiên tòa kín về tội gián điệp sau khi ông dịch một số bài báo tiếng Anh về dân chủ và đưa lên mạng Internet. Ngày 26/8, phiên tòa phúc thẩm giảm án còn 5 năm. Năm 2002, cảnh sát thường xuyên triệu tập thẩm vấn nhà hoạt động dân chủ và là cựu nhà báo Nguyễn Vũ Bình. Ông bị cảnh sát theo dõi trong nhiều tuần trước khi bị triệu tập thẩm vấn lại và bị giam năm 2002. Ngày 31/12, ông ra tòa và bị kết tội “gián điệp” và bị kết án 7 năm tù và 3 năm quản thúc (Xem Phần 1.d). Năm 2001, nhà sinh học Hà Sỹ Phu trước đó được xóa tội phản quốc, bị tù treo vì đã viết các bài báo kêu gọi dân chủ. Án treo của ông kết thúc vào tháng 3.

Kể từ năm 2001, một số nhà hoạt động dân chủ đã bị cắt các đường dây điện thoại liên lạc. Năm 2002, trước khi bị giam vào tháng 12/2002, Ðại tá về hưu Phạm Quế Dương đã được triệu hồi để thẩm vấn trong nhiều ngày liên tiếp và điện thoại di động của ông đã bị cắt ít nhất ba lần trong năm đó. Tháng 12/2002, cảnh sát giam ông Dương ở Thành phố Hồ Chí Minh ngay sau khi ông đi thăm nhà hoạt động Trần Văn Khuê. Một ngày sau, cảnh sát đến nhà Khuê, bắt giam ông và tịch thu máy tính và các đồ đạc khác. Khuê và Dương coi mình là người phát ngôn cho một số nhà hoạt động khác. Cả Khuê và Dương đều bị tạm giam vào cuối năm. Trước khi bị bắt ngày 18/3, Nguyễn Dân Quế tiếp tục kêu gọi dân chủ và tôn trọng nhân quyền, nhưng chính quyền can thiệp khả năng liên lạc của ông bằng cách liên tục cắt điện thoại di động của ông, cắt điện thoại để bàn, và hạn chế ông vào Internet và email trong hai năm. Cảnh sát theo dõi ông chặt chẽ và thỉnh thoảng thẩm vấn ông trước khi bị bắt vào tháng 3. Quế đang bị tạm giam vào cuối năm.

Ngày 17/7, chính phủ giảm 5 năm trong án tù 15 năm của Cha Thaddeus Nguyễn Văn Lý năm 2001 vì “phá hoại đoàn kết dân tộc”. Năm 2001, Cha Lý đã gửi bản tường trình phê phán Chính phủ cho Uỷ ban Tự do Tôn giáo Quốc tế và thường xuyên kêu gọi đa nguyên chính trị và tự do tôn giáo hoàn toàn. Ngày 10/9, Tòa án Thành phố Hồ Chí Minh đã kết án cháu gái của Cha Lý là Nguyễn Thị Hoa và hai cháu trai là Nguyễn Trúc Cường và Nguyễn Vũ Việt mức án từ 3 đến 5 năm tù vì cung cấp thông tin về các hoạt động của ông cho phóng viên nước ngoài. Ngày 28/11, Tòa phúc thẩm Thành phố Hồ Chí Minh đã giảm mức án của ba người này và nay đã được thả. Chính phủ đã hạn chế những người thuộc các nhóm tôn giáo không chính thức phát biểu công khai về đức tin của họ (Xem Phần 2.c).

Một số người bày tỏ các quan điểm khác nhau đối với các vấn đề về tôn giáo hoặc chính trị không được phép đi ra nước ngoài (xem Phần 2.d).

Các bản báo cáo về tình hình tham nhũng và quản lý yếu kém của các quan chức cấp cao của chính phủ đã được xuất bản nhiều hơn trong những năm gần đây. Các tờ báo địa phương dành nhiều bài viết về phiên tòa xét xử băng đảng tội phạm có tổ chức Năm Cam có liên quan đến ba quan chức cao cấp của chính phủ, hai trong số đó đã từng là Ủy viên của Ủy ban Trung ương Ðảng Cộng sản trước khi bị cách chức năm 2002. Chính phủ giám sát chặt chẽ hơn những thông tin này khi nhận thấy rằng vụ việc càng ngày càng có nhiều người để ý và phát hiện quá nhiều điểm nhạy cảm. Nhiều tờ báo đã phớt lờ những chỉ thị của Chính phủ không tường thuật lại vụ việc này, kết quả là họ đã phải nhận những lời kiển trách mạnh mẽ hơn của Chính phủ. Trong năm qua, tổng biên tập tờ Tuổi trẻ đứng đầu tờ báo trong thời gian đưa tin về phiên tòa Năm Cam, đã bị thuyên chuyển sang nhóm quản lý địa ốc của tờ báo.

Năm 2002, Chính phủ đã chỉ trích phóng viên về việc bị coi là đưa tin giật gân về một vụ hoả hoạn lớn ở Thành phố Hồ Chí Minh. Tháng 12/2002, Bộ Văn hóa Thông tin đã thông báo quyết định thu hồi thẻ phóng viên của bốn phóng viên. Ba người là Trần Ngọc Tuấn của báo Tiền Phong, Ðặng Thanh Hải của báo Thanh Niên, và Nguyễn Minh Sơn của báo Người Lao Ðộng đã đưa ra những thông tin mà theo Chính phủ là những thông tin không đúng về việc cảnh sát Ðà Nẵng đánh người dân đến mức bị thương rất nặng. Người thứ tư là Bùi Ngọc Cái của báo Gia đình và Xã hội, đã tường thuật lại rằng một viên cảnh sát trưởng đã tuyên bố rằng Chính phủ có thể trừng phạt các quan chức của Chính phủ ở cấp bộ vì tham nhũng. Tất cả bốn nhà báo đều phải trả thẻ nhà báo lại cho cơ quan vào tháng 10.

Năm 2002, Chính phủ bất ngờ cầm báo chí đến dự Hội nghị Khoa học do nước ngoài tài trợ về Tác động Môi trường và Sức khoẻ con người của Chất độc màu da cam ở Hà Nội. Chính phủ không cho phép các nhà báo nước ngoài đến dự các phiên họp và cấm các nhà báo trong nước dự phiên khai mạc và bế mạc. Cuối năm, khoảng 1 năm rưỡi sau, các bài tham luận hội nghị vẫn chưa được dịch hay phổ biến.

Chính phủ thường yêu cầu việc xuất bản tôn giáo phải qua một nhà xuất bản tôn giáo của nhà nước; tuy nhiên, một số nhóm tôn giáo có thể in tài liệu của họ hoặc nhập tài liệu với sự cho phép của Chính phủ (xem Phần 2.c).

Các tạp chí định kỳ bằng tiếng nước ngoài có bán tràn lan ở các thành phố, tuy nhiên Chính phủ thỉnh thoảng mới kiểm duyệt các bài báo viết về tình hình đất nước. Chính phủ đôi khi không cho phép bán một tạp chí nước kỳ nước ngoài một cách ngang nhiên vì có những bài báo về những vấn đề nhạy cảm. Nói chung, Chính phủ không hạn chế việc tiếp cận các đài phát thanh quốc tế, chỉ trừ Ðài Tự do châu Á và Tập đoàn Truyền thông Viễn Đông tiếp tục bị làm nhiễu sóng.

Các nhà báo nước ngoài phải được sự chấp thuận của Trung tâm Báo chí của Bộ Ngoại giao và phải có trụ sở ở Hà Nội. Số lượng nhân viên làm việc trong cơ quan truyền thông nước ngoài bị hạn chế, và hầu hết những nhân viên ở nước sở tại làm việc cho cơ quan truyền thông nước ngoài là do Bộ Ngoại giao cung cấp. Trung tâm Báo chí giám sát hoạt động của các nhà báo và quyết định trong từng trường hợp cụ thể có chấp thuận cho họ phỏng vấn, chụp ảnh, quay phim hay đề nghị được đi lại hay không, tất cả đề nghị này phải nộp trước đó năm ngày. Trung tâm Báo chí đã từ chối một số đề nghị được đi lại, đặc biệt là lên Tây Nguyên, mặc dù có cho phép hai nhóm nhà báo lên Tây Nguyên trong năm qua. Theo luật, các nhà báo nước ngoài có thể gửi tất cả các câu hỏi của họ lên các cơ quan của Chính phủ thông qua Bộ Ngoại giao, tuy nhiên thực tế việc thực hiện lại không hoàn toàn như vậy. Các nhà báo nước ngoài thường nhận được thị thực sáu tháng. Một nhà báo đã không thể gia hạn thêm thị thực trong năm 2002 và hai nhà báo được gia hạn thị thực ngắn hơn mức bình thường trong năm 2001. Trong năm qua không có tin về chuyện này.

Trong những năm qua, Chính phủ kiểm duyệt chương trình truyền hình và thỉnh thoảng tạm dừng chiếu chương trình này trong một vài ngày. Trong năm 2002 và năm nay, không ai biết việc này đã xảy ra, mặc dù các quy định tiếp tục cho phép Chính phủ kiểm duyệt chương trình đó. Luật pháp hạn chế việc tiếp cận truyền hình qua vệ tinh, chỉ cho phép các quan chức cấp cao, người nước ngoài, khách sạn sang trọng và báo chí được tiếp cận. Tuy nhiên, Luật này đã không được thực thi một cách đồng bộ, và nhiều người ở vùng đô thị và một số vùng nông thôn xem các chương trình ti vi đã qua kiểm định bằng thiết bị vệ tinh lắp đặt tại nhà. Năm 2002, do các chảo vệ tinh được lắp đặt để xem Cúp Bóng đá Thế giới ngày càng nhiều, Chính phủ đã ban hành một Nghị định mới nhằm thực thi yêu cầu này chặt chẽ hơn, tuy nhiên, đến cuối năm đó vẫn chưa thực hiện được.

Chính phủ kiểm duyệt các cuộc triển lãm nghệ thuật, âm nhạc và các hoạt động văn hóa khác. Tuy nhiên, Chính phủ cho phép nghệ sỹ có nhiều tự do hơn trong việc lựa chọn chủ đề để sáng tác so với những năm trước, mặc dù nghệ sỹ không được phép triển lãm các tác phẩm mà bên kiểm duyệt cho là phê phán hoặc châm biếm Chính phủ hoặc Ðảng. Nhiều nghệ sỹ được phép triển lãm tác phẩm của mình ở nước ngoài, được phép gửi tác phẩm của mình đi dự triển lãm và được phép gửi tác phẩm của mình ra nước ngoài.

Một số ấn phẩm in bằng tiếng nước ngoài của một vài cuốn sách bị cấm như cuốn “Ký ức Mùa xuân Tinh khiết” của Dương Thu Hương được những người bán dạo công khai, bản tiếng Việt của cuốn “Nỗi buồn chiến tranh”trước đây bị cấm của Bảo Ninh được bày bán trong các cửa hàng sách. Có một ngoại lệ đáng chú ý, báo chí khởi động một chiến dịch tố cáo diễn viên nổi tiếng Ðơn Dương vì vai diễn anh ta đóng trong phim “Rồng xanh” và “Chúng ta là người lính”. Báo chí mô tả người nghệ sỹ này là một kẻ phản bội và kêu gọi bắt giữ và giam cầm anh ta. Chính phủ cũng không cho phép diễn viên Đơn Dương đi nước ngoài trong năm này (Xem Phần 2.d); tuy nhiên, cuối cùng chính phủ cho phép anh và gia đình di cư sang Mỹ.

Chính phủ cho phép tiếp cận với mạng Internet thông qua 6 nhà cung cấp Truy cập Internet (IXP) và 13 Nhà Cung cấp Dịch vụ Internet (ISP); tuy nhiên, tất cả IXP đều của Nhà nước hoặc là các công ty cổ phần với Nhà nước là cổ đông kiểm soát. Tất cả IXP đều thuê truy cập Internet thông qua nhà cung cấp truy cập lớn nhất nước là Công ty Truyền thông Dữ liệu Việt Nam (VDC). Bộ Bưu chính Viễn thông đã báo cáo rằng số thuê bao Internet trong nước 650.000 thuê bao và khoảng 2.660.000 người sử dụng Internet. Giá của máy tính so với mức thu nhập trong nước đã hạn chế dùng mạng tại nhà. Tuy nhiên, các trường đại học và khoảng 4.000 quán cà phê mạng làm tăng số lượng sinh viên và nhiều người khác truy cập mạng.

Chính phủ ủy quyền cho VDC giám sát các trang Web mà thuê bao truy cập. Chính phủ dùng các bức tường lửa nhằm khóa những địa chỉ có vẻ không thích hợp về chính trị và văn hóa, bao gồm các trang Web của các nhóm lưu vong nước ngoài. Chính phủ hạn chế truy cập các trang Web của Đài châu Á Tự do và Đài Tiếng nói Hoa Kỳ trong năm qua. Năm 2002, Chính phủ đã chỉ thị cho chủ các quán cà phê mạng giám sát khách hàng của họ để hạn chế họ truy cập địa chỉ có tài liệu chống chính phủ và khiêu dâm; tuy nhiên, sự giám sát này có vẻ không phổ biến lắm.

Tháng 8/2002, Chính phủ đã kiểm tra rất nhiều quán cà phê Internet xem họ có truy cập những trang Web bị cấm không. Cũng trong tháng 8, Chính phủ đã đóng cửa một công ty cung cấp thông tin trên mạng vì công ty này đã có những bài báo không được phép đăng theo Luật Báo chí. Năm 2002, Chính phủ yêu cầu tất cả chủ sở hữu các trang Web trong nước, kể cả những trạng mạng do chủ thể nước ngoài vận hành, đăng ký trang Web của họ với Chính phủ và đệ trình nội dung trang Web để Chính phủ phê duyệt.

Chính phủ hạn chế tự do học thuật, và các nhà nghiên cứu nước ngoài thường bị thẩm tra và theo dõi. Tuy nhiên, Chính phủ tiếp tục cho phép tự do thông tin nhiều hơn những năm trước, thông tin trong nước cũng như thông tin từ nước ngoài về, kể cả trong hệ thống các trường đại học. Các thủ thư ngày càng được đào tạo chuyên nghiệp và theo tiêu chuẩn quốc tế như Hệ Thập phân Dewey hỗ trợ trao đổi thông tin và thư viện quốc tế và nghiên cứu. Các giáo sư nước ngoài làm việc tạm thời tại trường đại học được phép thảo luận những vấn đề phi chính trị rộng rãi hơn và tự do hơn trong lớp học. Tuy nhiên, những người giám sát của chính phủ thường xuyên đến dự các lớp học do cả giáo viên nước ngoài và trong nước dạy. Các tài liệu thông tin của chính phủ nước ngoài không có tính chính trị phát cho các đại biểu tại một hội thảo về thư viện ở Huế đã bị an ninh tịch thu. Một số viện nghiên cứu cho rằng các giảng viên của họ được phép tham gia các chương trình chuyên nghiệp chính thức tại các cơ sở ngoại giao hoặc sử dụng các cơ sở nghiên cứu ngoại giao. Các nhân viên an ninh thường thẩm tra những người thường sử dụng cơ sở ngoại giao về mối quan hệ của họ với các chính phủ nước ngoài. Tuy nhiên yêu cầu về tài liệu từ các viện nghiên cứu nước ngoài đang tăng lên. Các ấn phẩm học thuật thường phản ánh quan điểm của Ðảng và Chính phủ.

b. Quyền tự do hội họp và lập nhóm

Quyền hội họp bị luật hạn chế và thực tế, Chính phủ hạn chế và giám sát tất cả các hình thức biểu tình công khai. Những người muốn tụ tập thành từng nhóm được yêu cầu phải xin được giấy phép, điều này chính quyền địa phương có thể cấp hoặc từ chối tùy tiện. Nhìn chung, Chính phủ không cho phép những cuộc biểu tình bị coi như là do mục đích chính trị. Người dân thường tụ tập thành từng nhóm không chính thức mà không có sự can thiệp của Chính phủ; tuy nhiên, chính phủ hạn chế quyền của một số nhóm tôn giáo được tụ tập thờ cúng. Chính phủ đã xét xử và kết án một số người vì phản đối chính sách sử dụng đất và thu hồi đất (xem Phần 2.a).

Tháng 2 và 3, có nhiều cuộc biểu tình hòa bình, hầu hết là sinh viên, được tổ chức đối diện một sứ quán nước ngoài ở Hà Nội. Cảnh sát đã duy trì trật tự nhưng không can thiệp hay yêu cầu giấy phép.

Ngày 23/4, hai người đàn ông bị kết án tù ở Thành phố Hồ Chí Minh vì “gây rối trật tự xã hội” và phá hoại tài sản nhà nước vì xúi giục một chục người tấn công một văn phòng giải phóng mặt bằng trong một tranh chấp về thu hồi đất.

Tháng 10, một tòa án tỉnh Đắc Lắc ở Tây Nguyên đã kết án 4 người dân tộc thiểu số bị bắt vì liên quan đến vụ bạo loạn năm 2001 ở Tây Nguyên là Y Kuo Bya, Y He E Ban, Y Jon Enuol, và Y Bri Enuol với mức án tù là 13, 12, 11 và 10 năm.

Năm 2002 và trong năm qua, có nhiều cuộc biểu tình hòa bình lên đến 50 người, hầu hết là phụ nữ nông dân lớn tuổi, về vấn đề sử dụng đất. Các cuộc biểu tình diễn ra bên ngoài các trụ sở của chính phủ và Đảng, nhà riêng của Thủ tướng, và Hội trường Quốc hội ở Hà Nội. Có một lần cảnh sát cương quyết nhưng nhẹ nhàng và tôn trọng đưa những người biểu tình ra khỏi nhà ở của Thủ tướng.

Tháng 12/2002, Tòa án tỉnh Nam Định đã kết án 10 người tù từ 18 tháng đến 5 năm vì vai trò của họ trong các cuộc biểu tình năm 2000 liên quan đến tham nhũng và thuế sử dụng đất nông nghiệp. Cũng trong tháng 12/2002, Tòa án tỉnh Hà Tây đã kết án 22 người từ 6 tháng đến 9 năm tù vì tham gia vào cuộc biểu tình tháng 4/2002 về tranh chấp đất đai và tham nhũng.

Tháng 12/2002, có tin cảnh sát đã cương quyết giải tán các cuộc họp tôn giáo của người Thiên chúa H'mong (xem Phần 2.c).

Tháng 11/2002, hàng trăm nông dân đã xung đột với chính quyền địa phương Hà Tây về thu hồi đất và làm bị thương 6 hay 7 cảnh sát. Không biết là có phiên tòa nào liên quan đến vụ này.

Chính phủ hạn chế quyền tự do lập hội. Chính phủ cấm thành lập hợp pháp các tổ chức cá nhân độc lập, nhấn mạnh rằng cá nhân làm việc với các tổ chức do đảng lãnh đạo thường được Mặt trận Tổ quốc Việt Nam che chở. Công dân bị cấm không được thành lập các tổ chức độc lập như đảng chính trị, công đoàn, và các tổ chức tôn giáo và cựu chiến binh. Tuy nhiên, một số tổ chức, đặc biệt là các nhóm tôn giáo chưa đăng ký, vẫn có thể hoạt động ngoài khuôn khổ này mà không có hoặc có rất ít sự can thiệp của Chính phủ (xem Phần 2.c).

Tháng 9/2001, Trần Văn Khuê và đại tá Phạm Quế Dương đã gửi thư lên ban lãnh đạo Ðảng và Chính phủ yêu cầu cấp giấy phép để thành lập “Hội Nhân dân để hỗ trợ Ðảng và Chính phủ đấu tranh chống tham nhũng”. Cảnh sát đã đưa Khuê và Nguyễn Thị Thanh Xuân từ Hà Nội về nhà của họ tại Thành phố Hồ Chí Minh. Hội Nhân Dân sau đó đã cho ra đời trang Web mà không bị Chính phủ ngăn chặn, bao gồm thông tin liên lạc, đơn kiến nghị, các tài liệu khác do nhiều nhà hoạt động dân chủ, và bảng thông báo mà một số cá nhân báo cáo lại các phản ứng của họ với đề xuất. Tháng 10/2002, Chính phủ cũng áp đặt lệnh quản chế hành chính trong hai năm, một dạng quản thúc. Tháng 12/2002, Khuê bị bắt và ông vẫn đang chờ xét xử vào cuối năm.

c. Quyền tự do tôn giáo

Cả Hiến pháp và các nghị định của Chính phủ quy định quyền tự do tín ngưỡng; tuy nhiên, Chính phủ tiếp tục hạn chế đáng kể các hoạt động có tổ chức của các nhóm tôn giáo mà chính phủ tuyên bố là không phù hợp với luật và chính sách của nhà nước.

Theo nguồn tin đáng tin cậy, cảnh sát bắt giữ một cách tùy tiện người dân chỉ vì hoạt động và đức tin tôn giáo của họ, đặc biệt là ở vùng núi và dân tộc thiểu số. Một vài nguồn tin đáng tin cậy cho hay người H’mong theo đạo Tin Lành tại một số làng ở vùng Tây Bắc và nhiều người dân tộc thiểu số theo đạo Tin Lành ở Tây Nguyên đã bị gây sức ép hoặc bị buộc phải công khai từ bỏ đức tin của họ. Cũng có những nguồn tin rằng một số người theo đạo Tin Lành ở những khu vực này bị đánh và bị giết (xem Phần 1.a).

Chính phủ đã yêu cầu các nhóm tôn giáo phải đăng ký và đã sử dụng quá trình này để kiểm tra và giám sát các tổ chức nhà thờ. Chính phủ chính thức công nhận các tổ chức tôn giáo của đạo Phật, Thiên chúa, Tin Lành, Hòa Hảo, Cao Ðài và đạo Hồi. Ðể được chính thức công nhận, nhóm đó phải được Chính phủ chấp thuận về ban lãnh đạo và phạm vi hoạt động chung. Quy trình chấp thuận của chính phủ rất chậm và không minh bạch. Các tổ chức tôn giáo được công nhận chính thức có thể hoạt động ở nhiều mức độ khác nhau trên cả nước, và những người theo tổ chức tôn giáo này có thể hành đạo mà không bị chính phủ quấy rầy, trừ ở một số tỉnh xa xôi. Các tổ chức tôn giáo được công nhận chính thức này phải tham vấn với chính phủ về hoạt động tôn giáo của họ, cho dù không phải là giáo lý về đức tin. Một số nhà lãnh đạo của tổ chức tôn giáo của đạo Phật và Hòa Hảo trước năm 1975 đã không nhận được giấy công nhận chính thức cho tổ chức của họ. Các hoạt động của họ, và hoạt động của các nhà thờ chưa đăng ký của đạo Tin Lành bị chính quyền coi là bất hợp pháp, và dẫn đến việc thỉnh thoảng họ bị quấy nhiễu. Chính phủ tích cực hạn chế tiếp xúc giữa UBCV bất hợp pháp với những tín đồ Phật giáo nước ngoài ủng hộ UBCV, và giữa các tổ chức đạo Tin Lành không chính thức, như các nhà thờ bí mật, và những người nước ngoài ủng hộ, tuy vậy những cuộc tiếp xúc như vậy vẫn còn tiếp tục.

Chính phủ nhìn chung vẫn cho phép người dân được hành đạo theo tín ngưỡng mà họ đã chọn, và sự tham gia vào các hoạt động tôn giáo trên toàn quốc ngày càng tăng mạnh. Tại một số khu vực và Thành phố Hồ Chí Minh, các quan chức địa phương thường cho phép các tổ chức tôn giáo không đăng ký được tổ chức hành lễ mà không bị hoặc ít bị quấy rầy.

Trong một số trường hợp, đặc biệt đối với người theo đạo Tin Lành H’mong, khi chính quyền quy cho người dân tội hành đạo bất hợp pháp, họ đã áp dụng các điều khoản của Bộ luật Hình sự quy định thời hạn bỏ tù lên đến ba năm vì “lạm dụng quyền tự do ngôn luận, báo chí, hay tôn giáo”. Bộ luật Hình sự quy định các hình phạt đối với tội danh “cố ý phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc” bằng cách khuyến khích “chia rẽ người theo đạo và người không theo đạo”. Có tin cho hay các viên chức đã giả mạo bằng chứng. Các quan chức chính phủ đã bác bỏ cáo buộc rằng các giáo hội Tin Lành bị phá hoại hay giải tán trong năm qua với cớ là các giáo hội này không đăng ký nên bất hợp pháp. Ngày 23/9, cảnh sát đã phá một nhà thờ Tin Lành nhỏ ở Thành phố Hồ Chí Minh.

Tại những tỉnh Tây Bắc và Tây Nguyên, viên chức địa phương cho phép các tín đồ được tự do hơn trong việc hành đạo. Chính phủ đôi khi ngăn tín đồ Tin Lành ở các tỉnh tây bắc và Tây Nguyên tụ tập làm lễ tại những nhà thờ không đăng ký, buộc họ phải làm lễ bí mật tại gia.

Chính phủ tiếp tục gây phiền nhiễu các thành viên của UBCV và ngăn chặn họ thực hiện các hoạt động tôn giáo độc lập, đặc biệt là bên ngoài các chùa chiền. Đầu tháng 3, Chính phủ cho phép Giáo chủ 83 tuổi của UBCV đi Hà Nội giải phẫu. Các quan chức chính phủ kể cả Thủ tướng Phan Văn Khải và các nhà ngoại giao nước ngoài đã tiếp xúc với ông trong thời gian này. Sau khi bình phục, chính phủ cho phép Giáo chủ ở lại chùa cũ của ông ở Quy Nhơn, tỉnh Bình Định, thay vì quay lại chùa ở tỉnh Quảng Ngãi nơi ông đã sống từ năm 1982 trong điều kiện như là bị quản thúc. Ngày 27/6, Chính phủ thả Vị phó Chủ tịch của UBCV Thích Quảng Độ sớm hơn vài tháng trong hai năm bị quản chế hành chính. Hầu hết lãnh đạo của UBCV sau đó có thể gặp nhau, gặp các đại diện ngoại giao và quan chức chính phủ ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Quy Nhơn dù chính phủ có can thiệp đôi chút. Tháng 9, lãnh đạo UBCV họp ở Bình Định và các thành viên coi đây là sự tái lập trên thực tế quyền tồn tại của UBCV. Cơ quan an ninh đã mời một số lãnh đạo của UBCV khi rời chùa của họ và có vẻ như chỉ có thể đi lại nếu cơ quan an ninh cho phép. Ba thầy của UBCV ở Thành phố Hồ Chí Minh là Thích Tuệ Sỹ, Thích Nguyên Lý và Thích Thanh Huyền bị kết án chính thức 2 năm quản chế hành chính và “giám sát bắt buộc”.

Ban lãnh đạo của Giáo hội Cơ đốc Việt Nam vẫn bất bình trước những hạn chế của Chính phủ nhưng đã phải học cách thích nghi với những hạn chế này. Một số tăng lữ cho biết có sự nới lỏng kiểm soát của Chính phủ về các hoạt động của giáo hội ở một số giáo xứ trong năm qua. Tại nhiều địa phương, các quan chức chính quyền địa phương đã cho phép các chức sắc tiến hành các lớp học tôn giáo (ngoài giờ học ở trường) và các hoạt động từ thiện hạn chế; tuy nhiên, ở nhiều khu vực khác, các quan chức nghiêm cấm những hoạt động này.

Hạn chế đối với chức sắc và giới tăng lữ của các nhóm tôn giáo vẫn còn tồn tại, và Chính phủ vẫn duy trì hoạt động giám sát đối với các tôn giáo đã được công nhận. Các tổ chức tôn giáo được yêu cầu phải có sự cho phép của Chính phủ để tổ chức hội nghị đào tạo, hội thảo và lễ kỷ niệm không có trong lịch tôn giáo thông thường của mình, xây dựng hoặc sửa lại nơi thờ tự, tham gia vào các hoạt động từ thiện, điều hành các trường tôn giáo, và đào tạo, phong chức, thăng chức, hay luân chuyển tu sỹ. Các tổ chức tôn giáo cũng được yêu cầu phải nộp “kế hoạch thường niên” và “lên lịch kế hoạch” của họ để chính quyền địa phương thông qua. Nhiều hạn chế này phần lớn do ủy ban nhân dân thành phố và tỉnh thực hiện, và hình phạt đối với tín đồ tôn giáo được địa phương tiến hành rất đa dạng.

Nhìn chung các nhóm tôn giáo gặp khó khăn để có được các tài liệu giảng dạy, mở rộng cơ sở đào tạo, và mở rộng đào tạo tu sỹ để đáp ứng như cầu ngày càng tăng của giáo đoàn; Chính phủ quy định số lượng tăng lữ có thể được đào tạo của đạo Phật, Thiên chúa, Hòa Hảo và Cao Ðài. Ngày 15/2, Chính phủ đã cho phép Hội Thánh Tin Lành miền Nam Việt Nam (SECV) chính thức được công nhận vào năm 2001, được mở trường dòng tại Thành phố Hồ Chí Minh. Chính phủ hạn chế số học viên là 50 và giữ quyền chấp nhận các ứng cử viên xin học.

Giáo hội Cơ đốc gặp phải những cản trở đáng kể trong vấn đề đào tạo và lễ tôn phong các linh mục và giám mục. Chính phủ duy trì hiệu quả quyền phủ quyết đối với việc bổ nhiệm giám mục của Vatican; tuy nhiên, trên thực tế chính phủ tỏ ý sẵn sàng thảo luận về việc bổ nhiệm với Vatican. Tháng 8, hai giám mục Cơ đốc mới được bổ nhiệm với sự chấp thuận của chính phủ. Một được bổ nhiệm cho giáo xứ Hưng Hòa, vị trí đã bị trống trong 11 năm qua. Với những bổ nhiệm này, chỉ còn một giám mục chưa có do giám mục hiện tại qua đời vào tháng 6. Tháng 10, Chính phủ cũng ngầm công nhận việc thăng Tổng giám mục Jean-Baptiste Phạm Minh Mẫn lên Hồng y Giáo chủ. Trong những năm gần đây, Chính phủ nới lỏng nỗ lực giám sát chức sắc của Giáo hội Cơ đốc bằng cách giảm nhẹ các yêu cầu rằng tất cả tăng lữ phải thuộc Hội Thiên Chúa yêu nước do chính phủ quản lý. Giáo hội Cơ đốc đã tổ chức sáu lớp học trường dòng; tuy nhiên do chính quyền địa phương phản đối địa điểm nên một lớp khác được chấp thuận vẫn chưa học được vào cuối năm. Giáo hội Cơ đốc cũng nhận giấy phép chấp nhận học sinh trường đạo mới nhưng chỉ cấp cho từng năm. Cuối năm có khoảng 800 học sinh trên cả nước đã đăng ký theo học. Ủy ban nhân dân địa phương phải thông qua tất cả số học sinh, cả theo học trường dòng và trước lễ tấn phong thành linh mục. Còn nhiều học sinh tốt nghiệp lớp học trường dòng vẫn chưa được tấn phong trong khoảng 10 năm. Nhiều nhà quan sát cho rằng số lượng linh mục được tấn phong không đủ để hỗ trợ dân số công giáo đang gia tăng.

Chính quyền đã bắt và giám sát chặt chẽ “người bất đồng chính kiến” của đạo Hòa Hảo. Ngày 27/3, Nguyễn Văn Lia bị bắt và ngày 1/7, ông bị kết án 3 năm tù vì tổ chức lễ kỷ niệm sự biến mất của nhà tiên tri Hòa Hảo Huỳnh Phú Sổ. Chính phủ cho phép các tín đồ đạo Hòa Hảo khác được tự do hành đạo. Khoảng 100 đến 200 du khách đi lễ tại tại chùa trung tâm của đạo Hòa Hảo tại tỉnh An Giang hàng ngày. Cơ quan cảnh sát thường xuyên thẩm vấn một số người có các quan điểm chính trị và tôn giáo khác biệt, như nhà sư của UBCV và nhà lãnh đạo của đạo Hòa Hảo.

Kể từ năm 1975, Chính phủ cấm lễ tấn phong giới giáo của Cao Ðài. Tuy nhiên, trong năm 2002, có ít nhất 18 linh mục mới được tấn phong và 924 học viên được tham gia vào chương trình đào tạo cho giới giáo. Các linh mục khác đã được thăng chức cao hơn.

Thành viên của Hội Hồi giáo đã có thể thực hiện đức tin của mình, bao gồm những người cầu nguyện hàng ngày và ăn chay trong tháng lễ Ramadan.

Chính phủ hạn chế và kiểm soát tất cả các hình thức tụ họp công khai, bao gồm hội họp tổ chức hoạt động tôn giáo. Các cuộc tụ họp tôn giáo lớn thường xuyên theo kế hoạch được phép tổ chức, như lễ công giáo tại La Vang và lễ Cao Đài tại tỉnh Tây Ninh. Ðạo Hòa Hảo cũng được phép tổ chức các cuộc hội họp lớn công khai để kỷ niệm buổi lễ truyền thống, nhưng những đạo khác không được phép tổ chức. Một số cuộc hội họp tôn giáo theo kế hoạch đặc biệt cũng được phép. Tuy nhiên, tháng 12/2002, có báo cáo rằng cảnh sát ở tỉnh Lai Châu cố gắng giải tán một hay nhiều nhóm tụ tập của người H’mông theo Công giáo. Tin cho hay cảnh sát đã dùng hơi ga, ít nhất là một trong những vụ việc này cảnh sát đã dùng hơi cay làm cho bốn hoặc năm người nữa phải nhập viện.

Nói chung, việc công khai tham gia theo một đức tin tôn giáo không gây khó khăn cho người dân trong cuộc sống đời thường, kinh tế và thế tục, tuy nhiên nó có thể ngăn cản bước thăng tiến vào hàng ngũ cao nhất của chính phủ và quân sự. Theo tôn giáo không còn là rào cản đối với việc gia nhập Đảng. Một số quan chức của Chính phủ và của đảng càng ngày càng thừa nhận rằng họ theo tập tục truyền thống và tôn giáo của đạo Phật.

Người truyền giáo nước ngoài có thể không được hoạt động trong nước, dù nhiều người tiến hành các hoạt động nhân đạo hay phát triển được Chính phủ chấp thuận.

Chính phủ thành lập một nhà xuất bản dưới sự kiểm soát của Ủy ban Tôn giáo Chính phủ để giám sát việc xuất bản tất cả tài liệu về tôn giáo. Nhiều sách kinh Phật, kinh thánh, cùng các sách và ấn phẩm tôn giáo khác được các cơ quan đã được Chính phủ cho phép in ấn và được bán hay phân phát ở các cơ quan Tôn giáo.

Chính phủ chỉ cho phép một số giáo sỹ công du vì mục đích tôn giáo; người theo Ðạo Hồi có thể hành hương về Mecca (dù năm qua không có ai vì thiếu hỗ trợ tài chính của nước ngoài) và nhiều quan chức Phật giáo, Thiên chúa giáo và Tin Lành có thể công du và học tập ở nước ngoài. Chính phủ cho phép nhiều giám mục và linh mục đi lại tự do trong giáo phận của mình, nhưng vẫn hạn chế cho phép họ được tự do đi lại hơn ngoài những khu vực này, đặc biệt ở những khu vực thiểu số. Nhiều lãnh đạo giáo hội Tin Lành đi nước ngoài trong năm qua. Các quan chức chính phủ khuyến cáo tăng lữ không nên đến Sơn La, Lai Châu và một số tỉnh biên gi