Trao quyền tước giấy phép cho chủ tịch xã: áp lực dồn lên giới luật sư

BBC Tiếng Việt | 1 tháng 5 2026

Khi nhìn vào văn bản UBND xã Long Thành gửi Đoàn Luật sư Đồng Nai vào ngày 13/4/2026 về việc đề nghị "chấn chỉnh" các luật sư đang giúp người dân ở đây khiếu kiện về đất đai, giới hành nghề luật hỏi nhau: liệu đây có phải là văn bản thật?

Chuyện một chính quyền cấp xã, chỉ vì "nhận nhiều đơn thư phản ánh, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo... từ các hộ dân chưa đồng thuận", mà cho rằng giới luật sư có thể "lợi dụng sự tín nhiệm của người dân", "làm ảnh hưởng đến uy tín và nguy cơ gây mất an ninh trật tự tại địa phương", là điều dường như chưa có tiền lệ.

Nhưng đó là một văn bản có thật, đã được người ký là ông Lê Hoàng Sơn, Chủ tịch UBND xã Long Thành, chính thức xác nhận.

Ông Sơn nói rằng mục đích của văn bản là nhằm "hạn chế gửi đơn khiếu nại tố cáo trong khi vụ việc chưa được xác minh, giải quyết."

Xã Long Thành, nơi có dự án "trọng điểm quốc gia" là Cảng hàng không Quốc tế Long Thành với tổng mức đầu tư gần 16 tỷ USD đang được xây dựng, từ lâu đã là một điểm nóng về khiếu kiện.

Đã có hàng loạt quan chức chính quyền huyện Long Thành trước đây lâm vòng lao lý vì các sai phạm liên quan đến bồi thường đất đai cho người dân.

Trong cấu trúc chính quyền địa phương hai cấp hiện tại, Long Thành, sau khi hợp nhất với ba xã khác, vẫn là một khu vực rộng lớn, tiếp nhận những tranh chấp đã có từ trước.

Nhưng việc ra văn bản yêu cầu chấn chỉnh giới luật sư đang giúp người dân xử lý các vụ tranh chấp và khiếu kiện về đất đai của một ông chủ tịch xã đã khiến giới luật sư giật mình.

Luật sư Trần Đinh Minh Long từ Hà Nội đánh giá văn bản của UBND xã Long Thành "không nghiêm trọng tới mức trái pháp luật, nhưng có biểu hiện của việc thiếu năng lực làm việc".

"Việc khiếu nại và tố cáo không khó để dứt điểm vì cả hai thủ tục đều đã có quy trình trong luật (tối đa 2 lần), và có cả khởi kiện ra tòa án đối với việc khiếu nại. Nếu cứ làm đúng quy định thì không có gì phải lo ngại, và cũng là quyền của người dân," luật sư Long nói.

Nhưng chưa dừng lại ở một chủ tịch xã, những người hành nghề luật nay sẽ còn phải đau đầu hơn nữa khi trong thời gian tới họ phải đối diện với hơn 3.300 chủ tịch xã và 3.300 trưởng công an xã trên khắp Việt Nam.

Chính phủ hiện đã cho phép các chủ tịch xã và trưởng công an xã có quyền đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề của luật sư.

Theo đó, từ ngày 28/5, giới chức chính quyền xã có quyền xử phạt các luật sư, tước chứng chỉ và giấy phép hành nghề có thời hạn, theo Nghị định 109/2026 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp.

Đây là một bước tiến dài của chính quyền trong việc trao quyền về cấp phép và thu hồi chứng chỉ luật sư, một nghề nghiệp được đánh giá là có tính chất đặc thù.

Theo Luật Luật sư, quyền cấp chứng chỉ hành nghề luật sư, và quyền thu hồi, được trao cho Bộ trưởng Tư pháp.

Từ tháng 6/2025, thẩm quyền đó đã được trao cho chủ tịch UBND tỉnh, trong một nghị định được đánh giá là "vượt luật", một cơ chế cho phép Chính phủ được xử lý một số vấn đề ngoài phạm vi luật trong bối cảnh của những xáo trộn do cuộc cách mạng tinh gọn tạo ra.

Nay, Nghị định mới còn đi xa hơn, khi cho phép chủ tịch xã, và cả trưởng công an xã, dù không có quyền cấp chứng chỉ luật sư, nhưng có quyền tước chứng chỉ hành nghề của họ trong một thời hạn nhất định.

Khoảng cách pháp lý giữa Luật Luật sư do Quốc hội thông qua và nghị định do Chính phủ ban hành đang rất xa.

Nhiều luật sư cho rằng các văn bản này có thể đe dọa môi trường pháp lý, làm lung lay tính độc lập của nghề luật sư và nguy cơ xói mòn niềm tin của xã hội vào hệ thống tư pháp.

Năm ngoái, khi chủ tịch tỉnh được trao quyền cấp giấy chứng nhận và quyền tước giấy phép của giới hành nghề luật, các luật sư đã cho rằng điều đó sẽ khiến họ hết sức cân nhắc trong việc tham gia vào các vụ kiện liên quan đến chính quyền.

Nay, với Nghị định 109, họ có thêm lý do để dè chừng.

"Đặt hai câu chuyện cạnh nhau, người ta thấy xu hướng đáng lo đó là một bên là chính quyền cấp cơ sở muốn 'nhắc nhở' luật sư khi họ giúp dân khiếu nại/ khiếu kiện, bên kia là chính quyền cấp cơ sở có quyền tước chứng chỉ hành nghề luật sư.

"Hai sự kiện này xảy ra gần như cùng lúc tác động tâm lý đối với giới luật sư là rất lớn," luật sư Trần Đại Lâm từ Hà Nội nói với BBC News Tiếng Việt.

Luật sư Lâm cho rằng văn bản của xã Long Thành "đáng lo ngại" khi coi việc luật sư hỗ trợ người dân khiếu kiện là hành vi cần kiểm soát, thay vì công nhận đó là chức năng hợp pháp.

"Người thiệt hại chính là người dân, bởi khi ra tòa sẽ khó có luật sư nào dám bảo vệ họ, hoặc làm trong tâm lý không thoải mái vì lo ngại nếu chỉ ra sai phạm của cán bộ xã hoặc công an xã thì sẽ rất khó hành nghề tại địa phương."

Lo ngại lạm quyền

Cho tới nay, không có điều luật nào cho phép chủ tịch xã và trưởng công an xã có thẩm quyền đình chỉ hay tước chứng chỉ hành nghề của luật sư.

Theo luật, Bộ Tư pháp là cơ quan cơ quan duy nhất được trao thẩm quyền cấp và thu hồi chứng chỉ luật sư.

Trong khi quản lý về mặt nghề nghiệp là do các tổ chức như Đoàn Luật sư, Liên đoàn Luật sư.

Thế nhưng, với các nghị định mới được ban hành, thẩm quyền tước chứng chỉ hành nghề của giới luật sư được mở rộng với cấp độ cực lớn.

Nghị định 121/2025 trao thẩm quyền đó cho 34 chủ tịch UBND tỉnh và thành phố.

Đến Nghị định 109/2026, quyền đó được trao cho hơn 3.300 chủ tịch xã và hơn 3.300 trưởng công an xã.

Luật sư Trần Đinh Minh Long nhận định việc trao quyền cho xã "sẽ triệt tiêu tính chất 'mâu thuẫn quyền lợi' cốt lõi của nghề luật", vốn có đặc thù "va chạm quyền lợi", nhất là trong các vụ việc mà chính quyền bị khiếu kiện.

Nói dễ hiểu hơn, trong những vụ việc liên quan đến UBND xã, luật sư có thể rơi vào tình huống "kẹt": họ khó bảo vệ thân chủ một cách hết mình vì lo ngại chính quyền xã – bên liên quan trong vụ việc – có thể tước quyền hành nghề của mình.

Luật sư Trần Đại Lâm thì cho rằng trong khi cần xem xét nghiêm túc về tính hợp pháp của Nghị định 109, quy định này "không ổn, cả trên logic pháp lý hay logic thể chế."

"Người mà luật sư có thể phải phản biện, khiếu kiện, chất vấn hoặc hỗ trợ người dân đối đầu trong một vụ việc cụ thể lại có thể là người nắm trong tay biện pháp tác động đến tư cách hành nghề của luật sư," luật sư Lâm nói về nguy cơ "vừa đá bóng vừa thổi còi".

Ông Lâm bày tỏ lo ngại rằng việc trao quyền như vậy xuống đến cấp càng thấp như cấp xã thì nguy cơ áp dụng tùy nghi càng lớn, cùng với một số ngôn từ mơ hồ trong Nghị định 109 như "ứng xử", "phát ngôn", "ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín", thì "lo ngại lạm quyền là hoàn toàn có cơ sở".

Theo các luật sư, việc nghị định tự mở rộng thẩm quyền cho chủ tịch xã khi luật không quy định là dấu hiệu vượt quá khuôn khổ pháp lý – một vấn đề không mới, nhưng đáng chú ý khi mức độ được hạ xuống tận cấp cơ sở là hơn 3.300 xã.

Luật sư Trần Đại Lâm cho rằng, trong một nhà nước pháp quyền, nghị định không thể trở thành công cụ để thêm vào luật những giới hạn, những chủ thể có thẩm quyền hoặc những chế tài mà luật không dự liệu hoặc không cho phép.

"Một khi chấp nhận rằng văn bản dưới luật có thể dịch chuyển thẩm quyền, mở rộng chế tài hoặc tái cấu trúc mối quan hệ giữa nhà nước và một nghề nghiệp chỉ bằng nghị định, thì cánh cửa của sự tùy nghi trong lập quy đã được mở ra," luật sư Lâm nói với BBC.

Trở lại trang chính

[Trang nhà] [Về MLNQ] [Luật NQ] [Tài liệu] [Báo cáo NQ] [Giải NQVN ] [Diễn đàn] [Liên kết]